Mùng 3 tháng 2 âm lịch, giữa mùa hành hương đầu năm, đền Cửa Ông trên ngọn đồi nhìn ra vịnh Bái Tử Long, cách trung tâm Hạ Long khoảng 40 km về phía Đông Bắc, mở chính hội. Lễ hội diễn ra hai lần mỗi năm: chính hội mùng 3 và 4 tháng 2, hội mùa thu mùng 3 và 4 tháng 8 âm lịch, ngày dương thay đổi theo năm; mùa hội xuân kéo dài từ mùng 3 tháng 2 đến hết tháng 3 âm lịch. Người làm nên lễ hội là cộng đồng phường Cửa Ông, từ đội tế nam, đội tế nữ đến các khu phố. Năm 2016, Lễ hội đền Cửa Ông được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đức Ông được rước trong hội là Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, con thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, người hai lần được giao trấn giữ Cửa Suốt, cửa biển trọng yếu của vùng Đông Bắc. Sau khi ông mất năm 1313, nhân dân lập đền thờ ở Cửa Suốt, nay là Cửa Ông. Gắn với hình ảnh người trấn giữ cửa biển, nét riêng có của lễ hội là đoàn rước đi đồng thời trên bộ và trên biển: khi kiệu đi dọc đường ven biển, đoàn thuyền của ngư dân Cẩm Phả, Vân Đồn diễu hành song song, tái hiện hình ảnh Đức Ông vi hành tuần tra biển đảo. Dọc đường kiệu đi qua, nhiều gia đình bày sẵn mâm cỗ để kính dâng. Lễ hội từng gián đoạn từ những năm 50 của thế kỷ XX, được tổ chức lại năm 1996 và phục dựng bài bản, quy mô năm 2002.

Chính hội mở bằng lễ trình xin mở hội tại đền Thượng. Theo thông lệ, vào năm chẵn, sáng mùng 3 có lễ rước Đức Ông và các nhân thần vi hành khu an ngự: đoàn rước theo đường nghinh thần ra đường Lý Thường Kiệt, phố Hoàng Cần, đường Trần Quốc Tảng rồi dừng ở sân lễ hội. Kỳ năm 2026 có 40 đoàn rước, khoảng 2.500 người và khoảng 30 thuyền trên biển. Tại sân lễ hội là trống hội, múa "Hào khí Đông A", diễn thần tích, sau đó kiệu được rước hoàn cung. Buổi chiều, đội tế nam làm lễ tế Đức Ông tại đền Thượng, đội tế nữ dâng hương Thánh Mẫu tại đền Mẫu; chiều mùng 4 là lễ giã hội.

Phần hội kéo dài hai ngày ở sân lễ hội và hồ Baza. Các khu phố chia thành liên khu để thi kéo co, đẩy gậy, cờ người, cờ bỏi, chọi gà, tổ tôm điếm, đua thuyền, hát quan họ trên hồ, và hội thi dâng soạn lễ gồm bày mâm quả, têm trầu cánh phượng, vừa hành quân vừa thổi cơm. Hội tháng 8 thì khác hẳn: ít hội hè, dành không gian cho nghi lễ, có lễ tưởng niệm ngày mất Trần Quốc Tảng 16/8 và Trần Quốc Tuấn 20/8 âm lịch.

Mùa hội rất đông: những ngày Tết Nguyên đán 2024, đền đón từ 15.000 đến 20.000 khách mỗi ngày, và đoạn Quốc lộ 18A qua cổng đền thường được phân luồng, khách gửi xe ở bãi. Đoàn rước lớn ra phố và trên biển gắn với năm chẵn; các năm lẻ báo chí vẫn ghi có rước kiệu dọc đường nghinh thần về sân đền, nên hãy xem chương trình của từng năm trước khi đi. Đây là lễ hội của một nơi thờ tự đang hoạt động: Ban Quản lý từng bố trí quầy cho mượn áo dài đi lễ ngay tại cổng đền cho người mặc váy ngắn trên gối hay trang phục chưa phù hợp, và loa trong đền thường nhắc hạn chế đốt hương, vàng mã. Mâm cỗ bên đường là lễ của từng gia đình dâng Đức Ông.

Nếu muốn thấy đoàn rước trên bộ và trên biển, hãy chọn mùng 3 tháng 2 âm lịch của năm chẵn và đến sớm. Nếu quan tâm nghi lễ hơn đám đông, hội tháng 8 hợp hơn. Cách đền khoảng 2 km là đền Cặp Tiên, điểm di tích còn lại của cùng di tích quốc gia đặc biệt, có hội riêng vào mùng 6 tháng Giêng, có thể ghép trong một chuyến.