Cách trung tâm Tiên Yên chừng 5 km về phía tây, trên một thềm đồi thấp ở thôn Hà Dong Bắc, xã Hải Lạng, có ngôi đền người dân quen gọi là Miếu Đại vương, tức Đền thờ Đức ông Hoàng Cần. Theo lịch truyền thống, ngày lễ chính của đền là rằm tháng Giêng âm lịch, kèm bốn kỳ lễ rằm tháng Tư, tháng Bảy, tháng Mười và tháng Chạp. Còn ngày hội lớn, gắn với Ngày hội Văn hóa - Thể thao của xã, những năm gần đây được tổ chức vào khoảng trung tuần tháng 10 âm lịch: kỳ 2025 diễn ra hai ngày 29 và 30/11. Ngày dương thay đổi theo năm.

Đức ông Hoàng Cần là người con của đất Hải Lạng, châu Tiên Yên xưa, được ghi nhận có công giữ yên một vùng biên giới Đông Bắc. Nhà Trần phong ông chức Khâm Sai Đông Đạo Tiết Chế; triều Nguyễn phong Khâm Sai Thái Bảo Xuyên Quốc Công Tôn Thần và Bản cảnh thành hoàng; đền còn giữ một đạo sắc năm Tự Đức thứ sáu (1853). Điều thú vị là lý do ngôi đền có mặt ở đây: các cụ trong xã kể rằng xưa kia người Hải Lạng phải đi tận Cửa Ông (Cẩm Phả) mới thắp hương được cho Đức ông, nên đầu thời Nguyễn dân làng dựng một am tranh tre ngay tại quê ông. Am được xây gạch, lợp ngói âm dương vào cuối thế kỷ 19, được xây lại từ năm 2012 và được UBND tỉnh xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định 3851/QĐ-UBND năm 2020.

Hải Lạng là xã có đông đồng bào Sán Dìu, nên lễ hội mang rõ dấu ấn của họ. Phần lễ mở đầu bằng lễ cáo yết xin phép Thành hoàng là Đức ông Hoàng Cần, rồi lễ phóng sinh thả cá ở hồ Khe Cát, lễ cúng cơm mới và lễ tạ tại đền. Xen giữa là các trích đoạn do thầy cúng thực hiện như Lễ đại phan, múa hành quang và nghi lễ leo dao, trong đó thầy mo đi chân trần bước qua 12 lưỡi dao lên đỉnh thang, thổi tù và cầu một năm mưa thuận gió hòa. Phần hội có hát Soọng cô, tái hiện cảnh cô dâu Sán Dìu lên kiệu về nhà chồng, kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo, thi làm bánh bạc đầu, gói bánh chưng dài và thi mâm cỗ dâng Đức ông giữa các thôn. Vào rằm tháng Giêng, cơm cúng được nấu và nắm nhiều hơn ngày thường để người dự lễ mang phần về chia con cháu lấy may.

Bạn nên biết trước: ngày hội lớn không trùng ngày lễ chính rằm tháng Giêng mà do xã ấn định mỗi năm; năm 2018 phòng văn hóa huyện giải thích việc chọn dịp rằm tháng Mười là vì thời tiết đẹp nhất trong năm và để ghép với Lễ cơm mới của người Sán Dìu. Vì vậy hãy theo dõi thông báo của xã Hải Lạng trước khi đi. Nguồn chính thức chưa nêu giờ mở cửa đền, có thu phí hay không, hay số liên hệ ban tổ chức. Từ cuối năm 2025, xã đang vận động tu bổ, mở rộng đền, nên khuôn viên có thể còn hạng mục đang thi công.

Cáo yết, lễ tạ hay leo dao là nghi lễ của thầy cúng và dân làng, còn phần của bạn là đứng xem, nhường lối cho người hành lễ. Ngược lại, các trò bịt mắt đập niêu, bịt mắt bắt vịt và hội chợ ẩm thực là phần ban tổ chức dành cho du khách cùng tham gia.

Lễ hội hợp với người muốn tìm hiểu văn hóa Sán Dìu vùng Đông Bắc qua một ngày hội làng thật sự, nghe Soọng cô và nếm bánh truyền thống. Nếu bạn quan tâm nhân vật Hoàng Cần, có thể ghép thêm đền Cửa Ông, nơi đền Trung cũng thờ ông; còn lễ hội đình Lục Nà ở Bình Liêu, cũng thờ Thành hoàng Hoàng Cần, là một lễ hội khác, diễn ra ngày 16 và 17 tháng Giêng.