Từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng âm lịch, người dân vùng đảo Hà Nam bên cửa sông Bạch Đằng, nay thuộc phường Phong Cốc, mở Lễ hội Tiên Công tại miếu Tiên Công. Ngày dương lịch đổi theo năm: kỳ 2026 diễn ra từ 21 đến 23/2, chính hội sáng 23/2. Ngày 8/5/2017, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quyết định đưa lễ hội vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhiều lễ hội làng rước thần, rước sắc phong; ở đây người ta rước người sống. Các cụ tròn 80, 90 và từ 100 tuổi trở lên, gọi kính là cụ Thượng, được con cháu đưa lên võng đào rước tới miếu để báo với Tiên Công. Miếu thờ 17 vị Tiên Công từ kinh thành Thăng Long, những người từ năm 1434 xuôi sông Hồng ra cửa Bạch Đằng, quai đê lấn biển lập nên ba thôn Phong Cốc, Cẩm La, Yên Đông. Bia ký, gia phả kể rằng một đêm họ nghe tiếng ếch nhái trên gò bãi triều, biết có nước ngọt nên dừng lại khẩn hoang; dấu tích hồ nước ngọt ấy, Hồ Mạch, vẫn còn cách miếu chừng 1 km về phía Tây. Người cao niên giải thích thêm: sống giữa bãi triều, quanh năm chống chọi giông bão, sống thọ là phúc lớn của cả dòng họ, nên đáng được rước lên cáo yết tổ tiên.

Lễ hội bắt đầu từ các từ đường. Mùng 4 là lễ Ra cỗ họ, gia đình có cụ Thượng mang lễ đến từ đường họ nội, họ ngoại để kính cáo; mùng 5 khai hội tại miếu; mùng 6 làm lễ mừng thọ tại nhà, cụ mặc áo gấm, khăn thêu chữ Thọ, chống gậy thọ. Sáng mùng 7, các đoàn rước rời nhà thờ tổ: con cháu đội mâm trầu cau, rượu, xôi, gà hoặc thủ lợn đi trước, sau là cờ ngũ sắc, trống, nhạc bát âm, rồi võng đào hay kiệu bốn đến tám người khiêng. Dọc đường có quán trạm con rể dâng trà đón cụ. Các đoàn nhập lại gần miếu, đại diện dòng họ dâng lễ và tế trên bia Tiên Công; đến giờ ngọ, đoàn tế đại diện tứ xã làm lễ Tế giã khép hội. Phần hội có chơi đu, chọi gà, cờ người, tổ tôm điếm, hát đúm, đấu vật, đắp đê. Theo lệ xưa, sau khi lễ Tiên Công, hai cụ Thượng còn khỏe ra trước cửa miếu đắp những hòn đất vuông lên một con đê nhỏ tượng trưng, gọi là lễ động thổ, nhắc lại nghề quai đê của tổ tiên; có qua lễ này, làng mới bắt đầu đào mương, đắp đê, cày cấy.

Số đoàn rước không cố định: phần lớn các cụ chỉ được con cháu đưa lên miếu dẫn lễ, còn rước võng chỉ có vài đoàn mỗi năm. Kỳ 2025 có 3 đoàn rước tập thể với 35 cụ, kỳ 2026 có 239 cụ lên miếu trong hai ngày, trong đó 35 cụ được rước ngày chính hội. Sáng mùng 7 là lúc đông nhất; năm 2026 ước khoảng 10 vạn lượt người về dự trong những ngày hội. Lịch chi tiết từng năm do chính quyền địa phương công bố gần Tết, và các nguồn hiện có không nêu vé hay giờ của từng nghi lễ, nên hãy hỏi thông báo của phường trước khi đi.

Đoàn rước là lễ mừng thọ của từng gia đình, dòng họ, với những cụ đã 80 đến 100 tuổi ngồi võng giữa dòng người. Chỗ hợp với khách là bên lề con đường dẫn vào miếu, nơi các đoàn đi qua và nhập lại; phần tế trên bia Tiên Công là của đại diện các dòng họ.

Nếu bạn muốn thấy một lễ hội đặt người già vào trung tâm, nơi lòng biết ơn tổ tiên khai đất và việc mừng thọ cha mẹ là một, hãy đến vào sáng mùng 7 tháng Giêng và ghé thêm Hồ Mạch gần đó. Còn nếu bạn tìm nghi thức rước kiệu thần, hoặc ngại chen giữa dòng người đông, ngày chính hội sẽ không hợp.