Mỗi năm, ngày 10 tháng Giêng âm lịch, Yên Tử mở hội. Lễ khai hội diễn ra dưới chân núi (hai kỳ gần đây tại Cung Trúc Lâm, phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh, tức xã Thượng Yên Công, Uông Bí cũ), rồi mùa hội kéo dài suốt ba tháng, đến hết tháng 3 âm lịch. Ngày dương thay đổi theo năm: kỳ 2026 khai hội ngày 26/2 và kéo đến 16/5. Đây là lễ hội lớn nhất đầu xuân của Quảng Ninh, dịp người ta về vùng đất tổ của Phật giáo Việt Nam để lễ Phật, cầu an.

Lý do của chuyến hành hương nằm ở một con người: Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258-1308). Sau hai lần lãnh đạo quân dân Đại Việt kháng chiến thắng lợi trước quân Nguyên Mông (1285 và 1288), ông truyền ngôi cho con và năm 1299 lên núi Yên Tử tu hành, lấy Phật danh Điều Ngự Giác Hoàng, trở thành đệ nhất Tổ của Thiền phái Trúc Lâm; Pháp Loa và Huyền Quang kế tục, ba vị được gọi chung là Trúc Lâm Tam Tổ. Dòng thiền ấy đề cao tinh thần "nhập thế", tức hòa đạo với đời, nên với nhiều người, leo Yên Tử đầu năm vừa là lễ Phật, vừa là tri ân tiền nhân theo truyền thống "uống nước nhớ nguồn". Câu ca dao "Trăm năm tích đức tu hành, chưa về Yên Tử chưa thành quả tu" vẫn được nhắc lại mỗi mùa xuân.

Trước ngày khai hội, Hội Phật giáo tỉnh Quảng Ninh làm lễ mở cửa rừng tại chùa Trình. Sáng mồng 10, lễ khai hội mở đầu bằng đoàn rước kiệu do người dân thực hiện; năm 2025 có 11 đội kiệu của các xã, phường, mỗi kiệu 16 đến 20 người khiêng, đi từ Cổng Khai Tâm qua Quảng trường Minh Tâm vào Cung Trúc Lâm, dẫn đầu là Đôi Rồng, đội Bát âm, Bát bửu cùng cờ Phật giáo và cờ hội. Sau diễn văn khai hội, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh chủ trì nghi thức chúc phúc đầu năm; tiếng trống, tiếng chuông báo hội chính thức bắt đầu; tiếp đó là khóa lễ dâng hương cầu quốc thái dân an và lễ đóng dấu thiêng trên ấn Yên Tử. Phần lễ khép lại thì dòng người bắt đầu leo núi.

Đường hành hương đi qua chùa Giải Oan, vườn tháp Huệ Quang (Tháp Tổ), chùa Hoa Yên ở độ cao 535 m, chùa Một Mái, chùa Bảo Sái, chùa Vân Tiêu rồi lên chùa Đồng trên đỉnh 1.068 m. Đi bộ mất khoảng 4 đến 5 giờ với hơn 6.000 bậc; đi hai tuyến cáp treo Hoàng Long và Bạch Long thì khoảng 2 giờ, nhưng từ ga trên vẫn phải leo bộ hơn nửa giờ mới tới chùa Đồng. Dưới chân núi, Quảng trường Minh Tâm có múa rồng lân, nhạc cụ dân tộc, trò chơi dân gian và món ăn của người Dao Thanh Y. Từ năm 2026 đến hết năm 2028, vé tham quan Yên Tử là 0 đồng theo nghị quyết của HĐND tỉnh, còn cáp treo vẫn tính phí riêng. Hãy chuẩn bị cho cảnh đông: chỉ riêng 9 ngày Tết năm 2026, khu di tích đã đón khoảng 171.000 lượt khách, và lễ khai hội năm 2024 có khoảng 20.000 người dự.

Đây trước hết là mùa hành hương của tăng ni, phật tử. Tại lễ khai hội 2026, lãnh đạo tỉnh đề nghị người dự hội tôn trọng không gian thiêng của di sản, giữ gìn cảnh quan và môi trường, bởi đường hành hương đi dưới tán cây cổ thụ của Rừng quốc gia Yên Tử. Lễ đóng dấu thiêng ở các kỳ gần đây do các đại biểu thực hiện ngay trong lễ khai hội; nếu muốn xem đoàn rước hay khóa lễ, hãy đứng ngoài lối đi của kiệu và khu hành lễ.

Lễ hội hợp với người muốn đi lễ đầu năm theo cách truyền thống của người Việt, và với ai quan tâm Thiền phái Trúc Lâm, Phật hoàng Trần Nhân Tông. Nếu ngại chen chúc, từ tháng 4 đến tháng 10 Yên Tử vắng hơn, không phải xếp hàng khi đi lại hay làm lễ, dù khi đó không còn không khí hội. Còn nếu muốn đi trọn dấu Trúc Lâm ở Quảng Ninh, bạn có thể ghép khai hội Xuân Ngọa Vân (mồng 9 tháng Giêng, đi trước Yên Tử một ngày) ở phường Bình Khê, chùa Quỳnh Lâm hoặc Khu di tích Nhà Trần tại Đông Triều.