Từ trung tâm xã Bình Liêu, đi chừng 12 đến 15 km đường liên xã qua những triền rừng hồi, quế là vào thung lũng Húc Động, nơi tập trung nhiều cơ sở làm miến dong nhất vùng Bình Liêu. Từ khoảng tháng 10 âm lịch đến giáp Tết, những thửa ruộng vừa gặt chỉ còn gốc rạ biến thành sân phơi: phên miến xếp hàng đón nắng, phụ nữ Sán Chỉ trong áo xanh tất bật giữa các hàng phên. Người Sán Chỉ gọi miến dong là “Nam Phăn”.

Miến ở đây làm hoàn toàn từ củ dong riềng trồng trên nương, rẫy và ruộng bậc thang của Bình Liêu, củ được dỡ sau vụ lúa. Sợi miến không vàng bóng hay trắng ngần như nhiều nơi mà có màu xanh lục nhạt, màu của bột dong nguyên chất; nấu lên dai mà mềm, nấu lại vẫn không nát. Người làm miến nói nghề này “trông vào ông mặt trời”: không có nắng phơi miến thì cũng không xay củ, nên mọi việc nối nhau trong ngày. Sáng sớm xay củ dong, khuấy và lọc bột cho hết xơ bã, tráng thành bánh, phơi một đến hai nắng, cán thành sợi rồi phơi thêm một nắng trước khi đóng gói. Ngày giáp Tết có nhà dậy từ 2 đến 3 giờ sáng cắt sợi, đợi sương tan mới mang phên ra ruộng. Ngày trước, củ dong được thái lát phơi trên đá cuội ven suối, giã và lọc bột ngay tại suối; từ năm 2003 nhiều hộ ở Húc Động có dây chuyền chế biến, nay máy đặt trong nhà, nước suối nguồn được dẫn về để rửa củ, lọc bột. Miến của vùng dùng chung nhãn hiệu chứng nhận “Miến dong Bình Liêu” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ.

Muốn thấy rõ nghề, bạn nên đến vào một buổi sáng nắng trong mùa miến, đi dọc các thôn như Nà Ếch, Lục Ngù, Mó Túc: phên miến phơi kín ruộng, trong xưởng người tráng bánh, người cắt sợi, người cân và đóng gói, mỗi người một công đoạn. Mùi chua nồng của nước bột dong lên men tỏa ra từ đầu ngõ là cách dễ nhất để nhận ra nhà đang làm miến. Miến có thể mua ngay tại nơi làm. Dịp Ngày hội Soóng Cọ (năm 2026 tổ chức từ 30/4 đến 3/5), thôn Lục Ngù có hoạt động cho khách tìm hiểu văn hóa Sán Chỉ và trải nghiệm làm miến dong.

Cần biết trước: đây là các hộ và cơ sở sản xuất, chưa có điểm đón khách, giờ mở cửa hay giá tham quan công bố. Mùa làm miến gắn với mùa dỡ củ dong, nên sau Tết đến khoảng tháng 9 phần lớn hộ nghỉ làm, chỉ vài cơ sở có bột dự trữ để chạy quanh năm; ngày mưa không có cảnh phơi. Khu xay, lọc bột ồn tiếng máy, nền ẩm và có mùi chua của bột lên men. Phần lớn số liệu công khai về số cơ sở, sản lượng là từ giai đoạn từ 2014 đến 2022.

Ruộng phơi và sân là đất của các gia đình, phên miến đang phơi là hàng sắp bán, nên hãy đi theo bờ ruộng, lối đi và đừng chạm vào phên. Hỏi chủ nhà trước khi bước vào khu xay lọc hay chụp cận cảnh người làm, phần đông là phụ nữ Sán Chỉ đang làm việc.

Húc Động hợp với người thích nghề thủ công và đời sống vùng cao, người chụp ảnh mùa nắng hanh cuối năm, hoặc khách lên Bình Liêu dịp giáp Tết muốn mua miến ngay nơi làm ra. Nếu bạn cần một làng nghề có lịch tham quan và hướng dẫn cố định, dịp Ngày hội Soóng Cọ là lúc dễ tiếp cận nhất. Từ trung tâm Húc Động đi thêm khoảng 3 km là tới thác Khe Vằn, có thể ghép trong cùng một buổi.