Đi tiếp về phía Đông Bắc vịnh Hạ Long, qua vùng biển ven bờ Cẩm Phả tới Vân Đồn, bạn vào vịnh Bái Tử Long: khoảng 600 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó có 20 đảo đất, còn lại chủ yếu là đảo đá vôi. Tương truyền, khi Ngọc Hoàng sai đàn rồng xuống giúp người Việt, nơi rồng mẹ đáp xuống là Hạ Long, còn nơi đàn rồng con đáp xuống, cúi đầu chào mẹ là Bái Tử Long.

Điều nên biết trước tiên: Bái Tử Long và vịnh Hạ Long là hai vùng vịnh nằm cạnh nhau nhưng khác nhau về địa giới và danh hiệu. Danh hiệu Di sản thiên nhiên thế giới của UNESCO (năm 1994, 2000, và năm 2023 mở rộng thành Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà) không bao gồm Bái Tử Long. Danh hiệu Vườn Di sản ASEAN trao năm 2017 thuộc về Vườn quốc gia Bái Tử Long, một khu bảo tồn rộng 15.783 ha nằm trong lòng vịnh, chứ không phải toàn bộ vùng vịnh.

Cái riêng của Bái Tử Long nằm ở địa hình. Vịnh Hạ Long chỉ có đảo đá vôi, còn ở đây đảo đá xen với những đảo đất lớn có người ở như Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng. Bờ phía Đông của các đảo đất ngoài cùng hứng sóng nên có những bãi cát trắng dài từ 3 đến 5 km, còn bờ phía Tây khuất sóng thành bãi triều và rừng ngập mặn. Giữa các đảo đá có hơn 20 hang động, tùng áng như hang Nhà Trò, hang luồn Cái Đé, động Phất Cờ; những ngấn biển ở chân đảo đá và hang Soi Nhụ được giới nghiên cứu xem là dấu vết của mực nước biển thời xa xưa. Vùng vịnh cũng gắn với ba nền văn hóa tiền sử Soi Nhụ, Cái Bèo và Hạ Long, cách ngày nay từ 18.000 đến 3.500 năm.

Cách đi phổ biến là lên tàu ở Bến cảng Ao Tiên (đặc khu Vân Đồn) hoặc các cảng bến ở Cẩm Phả. Năm 2024, tỉnh công bố 10 hành trình trên vịnh và 3 hành trình nối với vịnh Hạ Long; từ ngày 29/3/2025, năm hành trình xuất phát từ Ao Tiên được khai trương, đưa khách qua đảo Tây Hoi, đảo Bản Sen, hang Nhà Trò, hang Phất Cờ, khu nuôi trai ngọc hòn Đá Đen, làng chài cống Lão Vọng, hòn Thiên Nga và bãi tắm Cái Lim. Ở đảo Phất Cờ có thể chèo kayak, xem trang trại nổi nuôi rong sụn; còn trên đảo Minh Châu, rừng trâm cổ là nơi hiện được phép đi bộ khám phá rừng của vườn quốc gia.

Tỉnh chưa thu phí tham quan vịnh; bạn chỉ trả vé tàu và phí dịch vụ qua cảng, còn giá vé, lịch chạy do từng đơn vị vận hành tàu công bố. Vịnh khai thác du lịch quanh năm, nhưng nằm giáp vịnh Bắc Bộ nên mùa hè hay có dông, lốc, bão; tàu chỉ được xuất bến khi có giấy phép dựa trên bản tin thời tiết, vì vậy lịch có thể đổi vào phút chót. Trước khi tàu chạy, thuyền viên phải phổ biến an toàn cho hành khách, bạn nên để ý chỗ để áo phao và lối thoát hiểm. Nhiều điểm trên hành trình thuộc vườn quốc gia, phần lớn chỉ ngắm từ tàu; hãy theo các biển cảnh báo đặt dọc hành trình qua vườn.

Bái Tử Long hợp với người muốn một vùng vịnh đá vôi ít đô thị hơn, thích ghép chuyến tàu với bãi biển, làng chài và rừng trên các đảo đất. Nếu bạn ưu tiên hệ thống hang động và dịch vụ trên vịnh đã vận hành lâu năm, vịnh Hạ Long ngay bên cạnh sẽ thuận tiện hơn; còn nếu muốn ở lại vài ngày, các đảo Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng trong lòng vịnh là nơi để lưu trú và đi tiếp.