Hồ Ba Bể nằm giữa Vườn quốc gia Ba Bể, cách trung tâm Bắc Kạn cũ khoảng 70 km về phía tây bắc, nay thuộc xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên. Đây là hồ nước ngọt tự nhiên trên vùng núi đá vôi, ghép từ ba nhánh Pé Lầm, Pé Lù, Pé Lèng, nên người ta gọi là "Ba Bể". Quanh hồ là các bản của người Tày.

Theo Cổng thông tin tỉnh Thái Nguyên, hồ dài hơn 8 km, chỗ rộng nhất 2 km, mặt nước khoảng 500 ha, sâu trung bình khoảng 20 m, chỗ sâu nhất 35 m, cao khoảng 150 m so với mực nước biển. Cục Di sản văn hóa ghi hồ chứa khoảng 90 triệu m³ nước. Hồ được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Hai danh hiệu quốc tế thuộc về cả vườn quốc gia rộng 10.048 ha chứ không riêng mặt hồ: Vườn di sản ASEAN (Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN ghi ngày 18/12/2003, nhiều nguồn trong nước ghi 2004) và khu Ramsar thứ 1.938 của thế giới, công nhận ngày 2/2/2011.

Cách đi phổ biến là thuê xuồng máy ở bến hồ Ba Bể hoặc bến sông Năng. Chuyến ngắn khoảng 30 phút, chuyến dài tới 3 giờ, ghé bản Pác Ngòi, động Hua Mạ, động Puông, thác Đầu Đẳng, Ao Tiên. Mỗi xuồng chở tối đa 12 khách. Bạn cũng có thể ngồi thuyền độc mộc, loại thuyền khoét từ một thân gỗ, chở 2 - 3 người. Tương truyền, hồ hình thành sau trận đại hồng thủy; hai mẹ con bà góa tốt bụng được thần ban hạt thóc để sống sót, và hòn đảo giữa hồ mang tên đảo Bà Góa.

Mặt hạn chế: du lịch vùng hồ tăng nhanh, năm 2024 đón hơn 300.000 lượt khách. Báo Văn hóa (10/2025) ghi quanh hồ có rác thải, nước thải chưa xử lý chảy xuống hồ, lồng bè nuôi cá, nhà bê tông thay nhà sàn. Trước dịp 2/9/2026, 90 xuồng được kiểm tra đủ điều kiện chạy.

Từ ngày 7/7/2026, UBND xã Ba Bể cấm tắm, bơi, lặn, chèo kayak, SUP, thuyền hơi, bè mảng tự phát trên hồ và sông Năng khi chưa đủ điều kiện an toàn, đến khi có thông báo mới. Nhiều bài viết cũ vẫn gợi ý chèo kayak hay tắm hồ; hiện không làm được. Xuồng chở khách hợp lệ vẫn chạy, bạn phải mặc áo phao và không đi khi thời tiết xấu. Chưa có bảng giá vé và thuê xuồng trên trang chính thức; hãy hỏi tại điểm bán vé của vườn.

Vùng hồ mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 2; VnExpress khuyên đi tháng 2 - 4. Sáng sớm và ban đêm lạnh, nên mang áo khoác, kể cả mùa hè, và thuốc chống muỗi.

Đền An Mã trên hồ có lễ hội xuân tháng Giêng. Khi vào đền, ăn mặc kín đáo và hỏi trước khi chụp ảnh nghi lễ. Ở homestay trong bản Tày, nhớ rằng đó là nhà của một gia đình đang sống.

Ba Bể hợp với người muốn ngủ lại một hai đêm, đi xuồng ngắm hồ, động, thác và ở nhà sàn. Nếu chỉ có một ngày từ Hà Nội hoặc muốn hồ gần thành phố, hồ Núi Cốc cách trung tâm Thái Nguyên khoảng 15 km là lựa chọn gần hơn.