Heritage spaces
Bãi cọc Yên Giang
Ao cọc lim, táu lộ thiên duy nhất còn lại của trận địa cọc Bạch Đằng năm 1288 bên cửa sông Chanh
Story
Từ ngã tư Quảng Yên đi về hướng Phà Rừng khoảng 2 km rồi rẽ trái chừng 500 m, giữa cánh đồng gần cửa sông Chanh ở phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, là một ao nước có kè bao quanh và một tấm bia đá. Đây là bãi cọc Yên Giang, một phần trận địa cọc trên sông Bạch Đằng năm 1288, và là bãi duy nhất trong ba bãi cọc đã phát lộ (Yên Giang, Đồng Vạn Muối, Đồng Má Ngựa) còn một ao cọc lộ thiên để bạn nhìn tận mắt.
Những cây cọc ở đây phần lớn là thân lim hoặc táu, còn nguyên vỏ, dài từ 2,6 đến 2,8 m, phần gốc đẽo nhọn dài từ 0,5 đến 1 m để cắm xuống lòng sông; cọc lim có đường kính từ 20 đến 30 cm, cắm thẳng, cách nhau trung bình từ 0,9 đến 1,5 m. Mẫu cọc Bạch Đằng định tuổi bằng phương pháp C14 cho kết quả tập trung vào thế kỷ 13. Chúng còn đến hôm nay vì nằm trong lớp trầm tích sú vẹt yếm khí nơi cửa biển: ở những cọc được vớt lên, phần giác đã mục nhưng lõi vẫn chắc và dẻo. Những cây cọc Bạch Đằng đầu tiên được người dân phát hiện năm 1953 khi đào đất đắp đê; năm 1958, Yên Giang trở thành bãi cọc đầu tiên được tổ chức khai quật, rồi tiếp tục khai quật vào các năm 1969, 1976, 1984 và 1988.
Bãi dài khoảng 118 m, rộng 20 m, đã được khoanh vùng bảo vệ, xây kè xung quanh và dựng bia giới thiệu; phần ao lộ thiên rộng khoảng 120 m². Tấm bia giải thích vì sao trận địa nằm ở đây: lòng sông Bạch Đằng thế kỷ XIII có nhiều bãi bồi và dải đá ngầm, Trần Hưng Đạo cho đóng cọc ở những vị trí hợp lý để chặn đường rút của đoàn thuyền quân Nguyên Mông. Theo các nhà nghiên cứu, Yên Giang là nửa phía Bắc của trận địa, bãi Đồng Vạn Muối là nửa phía Nam; giữa hai bãi có một dải cồn đá cao khiến thuyền phải đi sát bờ khi triều xuống, nên cọc được cắm hai bên cồn đá thành một phòng tuyến hình chữ V chặn họng sông. Năm 1988 bãi cọc được xếp hạng di tích quốc gia, năm 2012 thuộc Khu di tích lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, và năm 2025 là một trong các điểm tiêu biểu của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới.
Đừng hình dung một rừng cọc nhọn nhô khỏi mặt nước: đa phần đầu cọc đã mục gãy do nước bào mòn, một góc bãi được giữ ngập nước để bảo tồn, và phần lớn câu chuyện nằm ở tấm bia hơn là ở những gì mắt thấy. Điểm tham quan nhỏ, gói gọn quanh ao cọc. Hai bãi Đồng Vạn Muối và Đồng Má Ngựa ở phường Phong Cốc đã được lấp lại sau khai quật để bảo tồn nguyên vẹn, nên Yên Giang là nơi duy nhất còn thấy cọc ngoài trời.
Đây là hiện vật gốc hơn 700 năm của một trận chiến, đồng thời là nơi tưởng niệm. Cọc một khi rời môi trường bùn ngập nước phải qua quy trình ngâm tẩy muối, ngâm hóa chất ổn định gỗ rồi phơi khô chậm mới giữ được hình dạng, vì vậy hãy đứng ngoài kè quan sát, không chạm vào cọc hay thả vật gì xuống ao.
Bãi cọc hợp với người mê lịch sử, khảo cổ và các gia đình có con đang học về ba lần chiến thắng trên sông Bạch Đằng (938, 981, 1288). Quy hoạch khu di tích lấy cụm đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, bến đò cổ gắn với bãi cọc Yên Giang làm trung tâm, nên bạn dễ ghép cả cụm trong một buổi. Nếu bạn tìm không gian thờ tự và những câu chuyện dân gian, đền Trần Hưng Đạo và miếu Vua Bà sẽ có nhiều điều để xem hơn; còn nếu muốn thấy tận mắt chứng tích của trận địa cọc, đây là nơi duy nhất.
What to experience
- Xem ao cọc lộ thiên của trận địa cọc Bạch Đằng 1288
- Đọc bia giới thiệu trận địa cọc bên bãi
Keywords