Đi Quốc lộ 18A qua Cửa Ông, bạn sẽ gặp cổng tứ trụ của đền Cửa Ông mở ngay bên đường. Phía sau cổng, ba khu đền Hạ, đền Trung, đền Thượng nối nhau lên một ngọn đồi gần 100 m, mặt nhìn ra vịnh Bái Tử Long. Đền cách trung tâm Hạ Long khoảng 40 km về phía Đông Bắc, thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, và là Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt từ năm 2017.

Cái tên Cửa Ông đến từ chính người được thờ. Nơi đây xưa là Cửa Suốt, bến thuyền có trạm thu thuế thuyền buôn đi theo đường thủy ven biển vào thương cảng Vân Đồn. Trần Quốc Tảng hai lần được cử ra trấn giữ cửa biển này và gắn bó với vùng Đông Bắc cho đến khi mất năm 1313. Nhân dân lập đền thờ, tôn ông là Đức Ông, và Cửa Suốt dần thành Cửa Ông. Ngôi đền ban đầu chỉ là một am cỏ dưới gốc cây cổ thụ bên bờ biển, đầu thế kỷ XX mới được xây lại bằng gạch ngói ở vị trí hiện nay. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, ông được thỉnh là Đức Ông Đệ Tam Cửa Suốt, nên đền Cửa Ông được coi là đền chính thờ vị thánh này.

Từ chân đồi đi lên, bạn qua đền Hạ thờ Tam Tòa Thánh Mẫu và Trung Thiên Long Mẫu, rồi đền Trung thờ Hoàng Cần, vị tướng người địa phương được thờ ở đây từ thời ngôi miếu còn mang tên miếu Hoàng Tiết Chế. Đền Thượng là nơi nên dành nhiều thời gian nhất. Trong đền có 34 pho tượng lớn nhỏ niên đại hàng trăm năm, ngồi trên ngai, trong khám: Trần Hưng Đạo mặc long bào, Trần Quốc Tảng mặt đỏ tay cầm hốt ngà, công chúa Quyên Thanh, vua Trần Anh Tông, cùng các tướng Trần Khánh Dư, Yết Kiêu, Phạm Ngũ Lão. Đây là một trong những ngôi đền hiếm hoi còn thờ khá đông đủ gia thất và tướng lĩnh của Trần Hưng Đạo. Quanh đền Thượng còn có đền Quan Châu, chùa Cẩm Sơn nằm ngay trong khuôn viên đền, lăng tượng trưng của Trần Quốc Tảng. Trên quả đồi phía Đông là tượng ông cao 10 m, nặng 40 tấn, quay mặt ra biển.

Khu di tích rộng khoảng 180.000 m², các khu đền xếp lên cao dần theo sườn đồi, nên đi trọn từ đền Hạ lên tượng đài mất chừng nửa ngày. Đền rất đông vào rằm, mùng 1, dịp đầu xuân và mùa hội từ mùng 3 tháng 2 đến hết tháng 3 âm lịch; riêng tám tháng đầu năm 2022, đền đón hơn 231.500 lượt người. Ngoài mùa xuân, hội mùa thu mùng 3 và 4 tháng 8 âm lịch thiên về nghi lễ, có lễ tưởng niệm Trần Quốc Tảng ngày 16/8 và Trần Hưng Đạo ngày 20/8 âm lịch. Chương trình lễ hội có ở entry riêng.

Đền Cửa Ông là nơi thờ tự người dân vẫn đến hành lễ quanh năm, không chỉ là điểm ngắm cảnh. Ban quản lý có quầy cho mượn áo dài đi lễ miễn phí ngay tại cổng đền, dành cho khách đang mặc váy ngắn trên gối hay trang phục chưa phù hợp với nơi thờ tự. Loa trong đền cũng thường nhắc khách hạn chế đốt hương, vàng mã và đặt tiền vào hòm công đức.

Đền Cửa Ông hợp với người quan tâm lịch sử nhà Trần, nghệ thuật tượng thờ cổ, và khách đi tuyến Hạ Long đi Vân Đồn muốn dừng lại nửa ngày. Đi thêm khoảng 2 km qua cầu Vân Đồn là đền Cặp Tiên, điểm di tích còn lại của cùng di tích quốc gia đặc biệt, có thể ghép cả hai trong cùng một chuyến. Nếu bạn muốn không gian vắng để chiêm ngưỡng tượng thờ cho kỹ, hãy tránh ngày rằm, mùng 1 và những tháng mùa hội đầu năm.