Skip to main content
Localis

Festivals

Hội hát Soóng Cọ

Hội tháng Ba của người Sán Chỉ ở Bình Liêu, ngày 16/3 âm lịch, hát đối giao duyên bên thác Khe Vằn

Bình Liêu, Quang Ninh

Story

This story is currently available in Vietnamese only.

Ngày 16 tháng 3 âm lịch hằng năm (ngày dương thay đổi theo năm), người Sán Chỉ ở vùng Húc Động cũ, nay thuộc xã Bình Liêu, mở hội lớn nhất trong năm của mình: Hội hát Soóng Cọ, còn gọi là hội tháng Ba. Trong tiếng Sán Chỉ, "soóng cọ" nghĩa là xướng ca, hát đối, hát giao duyên; tên bản ngữ của hội được các báo ghi là "Shặm nhịp hội" hay "Slằn nhịp hội". Húc Động cũ có khoảng 82% dân số là người Sán Chỉ, nơi người Sán Chỉ cư trú đông nhất Bình Liêu, nên hội ở đây có từ lâu đời.

Theo lời các bô lão, hội ra đời hơn 300 năm trước. Các báo kể rằng thời hôn nhân còn do cha mẹ sắp đặt, người Sán Chỉ dành ra một ngày để trai gái được mang lời ca trao gửi tình cảm. Hội mở khi lúa chiêm vừa cấy xong; trước kia diễn ra ở các phiên chợ tháng ba, trai gái bản trên bản dưới rủ nhau lên đồi, xuống khe suối hát từ tối đến sáng, và thác Khe Vằn là một điểm hẹn quen. Không ít đôi nên vợ nên chồng từ những đêm hát ấy. Hội cũng có lệ riêng: không hát với người cùng huyết thống, dòng tộc, họ hàng.

Hát Soóng Cọ là hát đối, một bên nam, một bên nữ đứng đối diện, có lúc nhiều tốp cùng hát, không có nhạc cụ đệm. Mỗi bài thường bốn câu, mỗi câu bảy chữ; mở đầu bằng một câu hò đệm ngân dài rồi đến câu hát mời, bên này hát một đoạn thì bên kia đối lại. Lời hát ví von chuyện đời thường: "Chàng đến muộn, em mong đợi chàng. Con ngựa chân ngắn chàng đến muộn…". Ai đặt được lời, thuộc nhiều bài và hát được lâu nhất sẽ thành trung tâm của cuộc hát. Ngày 10/11/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định 3421/QĐ-BVHTTDL công nhận nghệ thuật hát Soóng cọ của người Sán Chỉ ở Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà, Tiên Yên và Móng Cái là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ngày nay hội được chính quyền tổ chức thành ngày hội hằng năm, và lịch dương mỗi năm một khác: năm 2023 diễn ra từ 5 đến 7/5, năm 2024 từ 20 đến 30/4. Năm 2026, UBND xã Bình Liêu tổ chức Ngày hội Soóng Cọ từ 30/4 đến 3/5 tại Khu du lịch sinh thái thác Khe Vằn, khai mạc tối 2/5 trên sân khấu thực cảnh bên thác với hơn 150 người biểu diễn Soóng Cọ, Then và nhạc cụ dân tộc. Ban ngày có thi đẩy gậy, đánh quay, kéo co, và trận bóng đá nữ mà các cô, các chị Sán Chỉ ra sân trong váy đen, áo xanh, khăn vấn. Ở thôn Lục Ngù, khách vào nhà truyền thống của người Sán Chỉ, xem làm miến dong; tối đến có lửa trại giao lưu hát.

Vì lịch được công bố gần ngày hội và có năm không trùng đúng ngày 16/3, hãy theo dõi thông báo của xã Bình Liêu trước khi lên đường. Thác Khe Vằn cách Hạ Long khoảng 100 km và cách trung tâm Bình Liêu khoảng 12 km; xe chỉ vào tới điểm dừng ở thôn Khe Vằn, rồi đi bộ chừng 15 phút tới chân thác. Hát đối là cuộc trò chuyện thật giữa những người Sán Chỉ, có lệ riêng về người được hát cùng; đêm lửa trại có phần giao lưu hát giữa nghệ nhân, người dân và du khách, đó là lúc bạn có thể góp giọng, còn lễ cầu may là nghi lễ của cộng đồng, bạn nên đứng xem.

Hội hợp với người muốn nghe một lối dân ca giao duyên còn được hát giữa núi rừng, người quan tâm văn hóa các dân tộc vùng biên Quảng Ninh, và những ai lên Bình Liêu vào khoảng cuối tháng 4, đầu tháng 5. Nếu bạn chỉ có nửa ngày từ Hạ Long hoặc ngại đường núi nhiều khúc uốn lượn, chuyến đi sẽ vội. Ngoài mùa hội, thác Khe Vằn và thôn Lục Ngù vẫn đáng ghé, nhưng muốn nghe Soóng Cọ trọn vẹn nhất thì nên canh đúng dịp tháng Ba âm lịch.

What to experience

  • Nghe hát đối giao duyên Soóng Cọ của người Sán Chỉ
  • Xem chương trình nghệ thuật khai mạc bên thác Khe Vằn
  • Xem bóng đá nữ Sán Chỉ trong trang phục truyền thống
  • Xem thi đẩy gậy, đánh quay, kéo co
  • Thăm nhà truyền thống người Sán Chỉ ở thôn Lục Ngù
  • Giao lưu hát Soóng Cọ ở đêm lửa trại

Keywords

  • lễ hội
  • Quảng Ninh
  • xã Bình Liêu
  • người Sán Chỉ
  • hát Soóng Cọ
  • hát giao duyên
  • di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
  • tháng 3 âm lịch