Đi hơn 20 km đường đồi núi theo quốc lộ 279 từ trung tâm Hoành Bồ cũ (thị trấn Trới, nay thuộc phường Hoành Bồ) về phía tây, bạn xuống thung lũng lòng chảo Bằng Cả, nay thuộc xã Quảng La. Giữa những thửa ruộng bậc thang trồng nếp nương, Khu bảo tồn văn hóa người Dao Thanh Y rộng khoảng 5 ha là không gian chung của cộng đồng: một nhà sinh hoạt văn hóa làm theo lối nhà sàn, hai nhà mẫu phục dựng nhà ở truyền thống của người Dao Thanh Y và một khoảng sân rộng để mở hội.

Khu bảo tồn được xây dựng từ năm 2009 và là một trong những công trình văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số được xây dựng sớm nhất ở Quảng Ninh. Chủ nhân của nó là cộng đồng người Dao Thanh Y đã sống ở Bằng Cả khoảng 300 năm, chiếm hơn 97% dân số nơi đây. Đây không phải một bảo tàng đóng khung: hội làng Bằng Cả, lễ hội lớn nhất trong năm của người Dao Thanh Y, được tổ chức ngay tại nhà sinh hoạt cộng đồng; mỗi dịp hè, nơi này thành lớp học chữ Nôm Dao, nghề thêu và hát giao duyên do chính nghệ nhân trong làng đứng lớp. Ở các ngày hội, mặc trang phục truyền thống là điều được yêu cầu, thậm chí bắt buộc. Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y, nghi lễ đặt tên âm để người con trai được ghi tên vào phả tộc và coi là trưởng thành, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 10/12/2024.

Thời điểm sống động nhất là hội làng ngày mùng 1 tháng 2 âm lịch (ngày dương thay đổi theo năm); ngoài ra cộng đồng còn có các kỳ hội vào mùng 1 âm lịch các tháng 4, 7, 10 và 12, trong đó hội đầu năm và cuối năm lớn nhất. Dịp này bạn được xem nghi lễ cúng cầu mùa, thủ tục góp lễ, nghe hát đối, hát giao duyên, xem múa nghi lễ cấp sắc và thêu may trang phục thổ cẩm, chơi đẩy gậy, tung còn, bắn nỏ cùng người dân, nếm xôi ngũ sắc, ốc khe, cá khe, gà nấu gừng và rượu Bâu ủ bằng men lá. Ngoài mùa hội, khách đi theo đoàn có thể được Tổ du lịch của khoảng hai mươi hộ dân đón, đưa thăm nhà truyền thống, xem trình diễn nấu rượu Bâu, ngâm lá thuốc nam, xem và thử may thêu trang phục.

Nên biết trước vài điều. Công trình đã dùng hơn mười năm, báo tỉnh từng ghi nhận có chỗ đã cũ, không còn vẹn nguyên. Các hoạt động trình diễn và trò chơi chủ yếu diễn ra vào dịp hội làng, đầu xuân hoặc khi có đoàn khách; chưa có kênh chính thức công bố giờ mở cửa, giá tham quan hay số điện thoại liên hệ, nên cần hỏi trước qua chính quyền xã Quảng La. Một bài báo năm 2026 về xã Quảng La cũng nhận định tài nguyên du lịch ở đây còn phân tán, chưa thành tuyến trải nghiệm đủ để ở lại lâu, nên đừng kỳ vọng dịch vụ như một khu du lịch.

Các nghi lễ trong hội làng là việc cúng lễ thật của cộng đồng, do thầy mo thực hiện, không phải tiết mục biểu diễn. Hãy hỏi người của Tổ du lịch phần nào khách được cùng tham gia, phần nào chỉ nên đứng xem. Ngày hội, người trong làng mặc trang phục truyền thống theo quy định của chính cộng đồng, nên bộ váy áo bạn thấy hôm ấy là trang phục dự lễ, không phải trang phục biểu diễn cho khách.

Khu bảo tồn hợp với người muốn dành một ngày rời vịnh Hạ Long để tìm hiểu văn hóa Dao Thanh Y qua chính người trong làng, nhất là khi đi đúng dịp hội đầu tháng 2 âm lịch hoặc đi theo đoàn có hẹn trước. Nếu bạn cần một điểm mở cửa cố định, có hướng dẫn và dịch vụ sẵn mọi ngày, nơi này chưa đáp ứng được. Có thể ghép chuyến với cảnh quan quanh xã Quảng La như hồ Yên Lập liền kề khu bảo tồn, rừng lim và các suối, thác ở khu vực Tân Dân.