Từ cầu cảng Cô Tô, đi chừng 2 km về phía tây nam đảo là tới khu lưu niệm, nơi bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng đá granit đứng lưng tựa núi, tay phải giơ cao vẫy chào, mặt hướng ra biển. Tượng và tấm bia phía sau được dựng đúng chỗ chiếc trực thăng chở Bác hạ cánh sáng ngày 9/5/1961, trong chuyến Người từ Trà Cổ ra thăm quân và dân trên đảo.

Điều làm nên nét riêng của di tích nằm ở mốc thời gian. Theo hồ sơ di tích, tháng 1/1962 Bác cho phép tỉnh Hải Ninh dựng tượng Người trên đảo, và Cô Tô được nhiều nguồn ghi nhận là nơi duy nhất trong cả nước được Bác đồng ý dựng tượng lúc sinh thời. Bức tượng bán thân đầu tiên do nhà điêu khắc Nguyễn Văn Quế cùng đồng nghiệp thực hiện, khánh thành năm 1968; năm 1976 được thay bằng tượng toàn thân bê tông cốt thép cao 4,5 m, cả bệ 9 m; từ năm 1996 tượng được chuyển sang đá granit, giữ nguyên mẫu cũ, hoàn thành ngày 12/5/1997. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia năm 1997 và là Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 93/QĐ-TTg ngày 18/1/2022.

Khu lưu niệm gồm năm điểm di tích. Sau tượng đài, trên cùng một trục, là đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh xây theo lối truyền thống, giản dị, nơi khách dâng hương. Nhà trưng bày lưu niệm vốn là trụ sở Ủy ban Hành chính xã Cô Tô, được cải tạo từ những năm 1970: gian giữa có bức tranh của họa sĩ Văn Giáo tái hiện ngày Bác ra đảo, gian bên có tủ kính quần áo, đồ dùng của Bác cùng ảnh và bút tích của các lãnh đạo từng thăm Cô Tô; năm 2019 nhà được tu sửa, bổ sung hiện vật và có hướng dẫn viên thuyết minh. Hai điểm còn lại ghi dấu những nơi Bác đi qua hôm ấy: Dốc Khoai, nơi Bí thư Tỉnh ủy Hải Ninh Hoàng Chính bới thử một bụi khoai để Bác xem giống khoai của bà con, và cánh đồng muối Bác ghé thăm buổi sáng; cả hai đều có bia dựng năm 2003.

Đây là khu tưởng niệm, không phải điểm vui chơi. Các điểm di tích nằm rải ở vài khu dân cư của thị trấn cũ, nên muốn xem đủ Dốc Khoai và cánh đồng muối bạn cần đi thêm một đoạn. Cổng du lịch của đặc khu chỉ ghi khu lưu niệm mở cửa tự do hằng ngày; khung giờ của nhà trưng bày và việc có thu vé hay không chưa được công bố cụ thể. Ra đảo phải đi tàu từ đất liền, thường từ cảng Ao Tiên (Vân Đồn), và lịch tàu phụ thuộc thời tiết biển.

Với người Cô Tô, đây là nơi gắn với đời sống thường ngày: vào ngày sinh nhật Bác, ngày Quốc khánh và các ngày lễ lớn, bà con ra thắp hương, và nhiều người khi đi ngang vẫn bỏ mũ, nón chào Bác. Cổng du lịch của đặc khu đề nghị du khách ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và vệ sinh trong khuôn viên, nên đến vào buổi sáng hoặc buổi chiều để tránh nắng gắt. Quanh các dịp 9/5 (ngày Bác thăm đảo) và 19/5, địa phương thường tổ chức lễ dâng hương, kỷ niệm tại đây.

Khu lưu niệm hợp với người muốn hiểu câu chuyện riêng của Cô Tô trước khi ra biển; nhiều du khách chọn ghé đây đầu tiên khi vừa lên đảo. Với chuyến 2 ngày 1 đêm, bạn có thể ghép điểm này với bãi tắm Hồng Vàn, Vàn Chảy, bãi đá Móng Rồng và hải đăng Cô Tô; còn nếu bạn chủ yếu tìm thiên nhiên và hoạt động biển, các bãi tắm hay đảo Cô Tô Con sẽ hợp hơn.