Mỗi năm, từ mồng 6 đến mồng 9 tháng Ba âm lịch, người Quảng Yên lại mở Lễ hội Bạch Đằng tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bạch Đằng, bên tả ngạn sông Bạch Đằng ở phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Ngày dương thay đổi theo năm: kỳ 2025 rơi vào 3 đến 6/4, kỳ 2026 vào 22 đến 25/4. Người địa phương gọi gọn là lễ "Giỗ Trận", tức ngày tưởng niệm những trận thủy chiến trên chính khúc sông này. Năm 2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa lễ hội vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội gắn với ba chiến thắng trên sông Bạch Đằng: năm 938 Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán, năm 981 Thập đạo Tướng quân Lê Hoàn đánh bại quân nhà Tống, và mùa Xuân năm Mậu Tý 1288 Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng quân dân nhà Trần đánh tan đoàn thủy binh của quân Nguyên Mông. Với người Quảng Yên, Trần Hưng Đạo không chỉ là nhân vật trong sử sách: theo lời người dân địa phương, vùng này suy tôn ông là Thành hoàng làng, và đình Yên Giang, nơi thờ Thành hoàng làng Yên Giang, chính là nơi tượng Ngài được rước về tế lễ trong những ngày hội. Vì thế "giỗ trận" vừa là lễ tri ân tiền nhân, vừa là việc của làng.

Đêm khai hội bắt đầu bằng nghi lễ dâng hương tại đền Trần Hưng Đạo và miếu Vua Bà, gióng trống khai hội, chương trình nghệ thuật tái hiện chiến thắng Bạch Đằng, rồi thả đèn hoa đăng ở Bến đò cổ. Tâm điểm là lễ rước tượng Đức Thánh Trần: hai kỳ 2024 và 2025, tượng được rước từ đền Trần Hưng Đạo về đình Yên Giang vào sáng mồng 7 và rước trở về đền vào mồng 8 tháng Ba. Đoàn rước có múa lân dẫn đầu, các đội tế mặc trang phục rực rỡ, mâm lễ chuẩn bị kỳ công, hình ảnh vua quan thời Trần được tái hiện; người tham gia từ các cụ cao tuổi đến học sinh; năm 2024 có 58 đoàn rước, năm 2026 hơn 40 đoàn. Dọc đường kiệu đi qua, người dân bày lễ vật trước nhà, và có tục để trẻ em chui qua kiệu rước, cầu sức khỏe, học hành tiến bộ. Lễ tế Yết diễn ra tại đình Yên Giang, còn tế Chính hội và tế Giã hội tại đền Trần Hưng Đạo.

Phần hội từ lâu có những trò diễn, trò chơi dân gian như hát đúm, cờ người, tổ tôm điếm, đánh đu, đấu vật, chọi gà và đua thuyền. Những năm gần đây, đua thuyền trên sông Bạch Đằng là hoạt động thu hút đông người xem nhất, bên cạnh kéo co, vật truyền thống, hát chèo, quan họ và văn nghệ quần chúng; danh mục trò chơi thay đổi theo từng kỳ.

Nên biết trước rằng lễ hội trải trên nhiều điểm: đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, đình Yên Giang ở phường Quảng Yên, đền Trung Cốc ở phường Phong Cốc và đình Trung Bản ở phường Liên Hòa. Chương trình từng ngày được công bố theo năm (từ năm 2026, lễ hội do Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử chủ trì), nên hãy xem thông báo của kỳ đó trước khi đi. Đêm khai hội và buổi rước thu hút hàng nghìn người, đoàn rước kéo dài hàng cây số trên các tuyến phố. Đây là nghi lễ của một cộng đồng đang thực hành tín ngưỡng: nếu muốn xem hay chụp ảnh, hãy đứng ở lề đường, không cắt ngang đội hình rước và không lấn vào mâm lễ người dân bày trước nhà.

Lễ hội hợp với người muốn thấy tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần còn sống trong đời sống một vùng quê, với gia đình có con tuổi đi học và người quan tâm lịch sử thời Trần. Nếu bạn ngại đông, có thể đến khu di tích vào ngày thường để xem đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà và bãi cọc Yên Giang trong không khí yên tĩnh hơn, chỉ là sẽ không gặp đoàn rước. Còn nếu muốn đi sâu thêm vào dấu tích nhà Trần ở Quảng Ninh, bạn có thể nối hành trình tới Khu di tích Nhà Trần tại Đông Triều hoặc danh thắng Yên Tử.