Quãng giữa tháng Giêng âm lịch, khi Tết Nguyên đán vừa qua, người Tày ở thôn Đồng Đình, xã Tiên Yên lại mở hội đình. Lễ hội đình Đồng Đình được tổ chức hằng năm dịp sau Tết, nhưng không cố định vào một ngày âm lịch: kỳ 2024 rơi vào 24 và 25/2 (tức 15 và 16 tháng Giêng), kỳ 2026 vào 28/2 và 1/3 (tức 12 và 13 tháng Giêng). Phần lễ diễn ra tại đình, còn khai mạc và phần hội đặt ở làng Văn hóa dân tộc Tày cùng thôn, gắn với Ngày hội Văn hóa, Thể thao của địa phương.

Điều khiến ngôi đình này khác những nơi khác là chỗ nó đứng. Đình làng vốn là thiết chế của làng Kinh dưới xuôi, vậy mà đình Đồng Đình nằm giữa một cộng đồng đông người Tày và mang kiến trúc vùng đồng bằng Bắc Bộ. Theo lời kể của các cụ cao tuổi trong xã, đình có từ thời vua Gia Long, do hai anh em ông quan người Kinh họ Lê từ dưới xuôi lên khai phá vùng đất này; sau khi hai ông mất, dân làng lập đình thờ làm thành hoàng. Sách lịch sử của xã ghi đình xưa dựng bằng gỗ quý, ba gian, bốn mái, tám cột, ba cửa, và trong gian thờ có những ô riêng dành cho các thầy mo ngồi theo thứ tự: một ngôi đình kiểu miền xuôi nhưng là nơi các thầy mo Tày hành lễ. Đình tồn tại đến những năm 30 của thế kỷ XX, sau đó không còn do chiến tranh, và mới được phục dựng trong những năm gần đây.

Phần lễ mở bằng lễ cúng thần, rước cỗ và dâng hương, báo cáo, xin phép Thành hoàng làng trong đình. Tiếp đó là màn tái hiện Lễ Lồng tồng, tức lễ xuống đồng cầu mưa thuận gió hòa của người Tày, ngay trên khu ruộng ở sân đình, nơi người dân cùng làm nghi thức xuống đồng, gieo hạt đầu năm mới; xen vào là trích đoạn Lẩu Then, nét văn hóa riêng của đồng bào Tày thôn Đồng Đình. Phần hội có đua bè mảng trên sông Đồng Đình, đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ, thi gói bánh gio và bày mâm cỗ Tày, hát then cùng đàn tính, thi trang phục 'Duyên dáng Đồng Đình'. Từ năm 2026 hội còn có các cuộc thi 'Vua gà', 'Hoa hậu gà' gắn với thương hiệu gà Tiên Yên, kèm đấu giá sau khi trao giải.

Bạn nên biết trước vài điều. Ngày hội đổi theo từng năm và được công bố sát ngày (bài thông báo kỳ 2026 trên cổng thông tin tỉnh đăng trước khai hội chỉ năm ngày), nên hãy theo dõi tin của xã Tiên Yên từ sau Tết. Vì gộp với Ngày hội Văn hóa, Thể thao, phần lớn thời gian là thi đấu, văn nghệ và gian hàng nông sản; phần nghi lễ ngắn và tập trung ở đình. Nguồn chính thức chưa nêu giờ từng nghi lễ, có thu phí hay không, cũng như số liên hệ ban tổ chức.

Phần lễ là việc làng báo cáo, xin phép Thành hoàng, nên đó là lúc để quan sát hơn là nhập cuộc. Ngược lại, các trò chơi dân gian như bịt mắt đập niêu, bịt mắt bắt gà, đánh đu ngày xuân được ban tổ chức bày ra chính là để du khách cùng chơi; kỳ 2024 khách còn được thử đi bè mảng và chèo SUP trên sông.

Lễ hội hợp với người muốn thấy một hội làng Tày đầu xuân ở quy mô thôn xã, xem tận mắt nghi thức Lồng tồng và nghe then giữa sân đình, rồi ghép thêm chợ Tiên Yên (cách khoảng 6 km đường chim bay) hay thác Pạc Sủi trong cùng chuyến. Nếu bạn tìm một lễ hội cổ còn nguyên dạng hay một sự kiện có lịch cố định để đặt trước từ xa, nơi này khó đáp ứng; còn nếu đang ở vùng ngã ba Đông Bắc những ngày đầu tháng Giêng, đây là dịp gần gũi để gặp cộng đồng Tày Tiên Yên.