Trên đường Lê Ngô Cát, đoạn dẫn lên lăng Tự Đức ở phường Thủy Xuân, chùa Từ Hiếu nằm giữa một đồi thông, phía trước có khe nước chảy quanh. Ngôi chùa triều Nguyễn này gắn với ba câu chuyện: tấm lòng hiếu của vị sư khai sơn, khu mộ của các thái giám triều Nguyễn, và thiền sư Thích Nhất Hạnh, người xuất gia ở đây năm 1942 và viên tịch tại đây năm 2022.

Chùa khởi đầu là am An Dưỡng do Hòa thượng Nhất Định lập; cổng du lịch Huế và Báo Dân trí ghi năm 1843. Tương truyền, khi mẹ già đau yếu, Hòa thượng không ngại lời đàm tiếu, hằng ngày vẫn ra chợ mua cá về nấu cho mẹ; vua Tự Đức cảm phục nên ban biển "Sắc tứ Từ Hiếu Tự". Năm 1848, sau khi Hòa thượng viên tịch, am được xây thành chùa với sự đóng góp của triều đình, các quan thái giám và Phật tử.

Chùa được đại trùng tu năm 1894–1895, thành lối kiến trúc chữ khẩu khép kín. Năm 1931, chùa xây thêm cổng tam quan hai tầng mái và đào hồ bán nguyệt trước cổng. Chánh điện được trùng tu gần đây nhất trong các năm 2019–2020. Trên đồi thông có tháp Bồ Đề xây năm 1896 và mộ tháp của Tổ Nhất Định.

Bạn đi qua cổng tam quan, gặp hồ bán nguyệt rồi mới vào sân và chánh điện. Khu mộ thái giám nằm cách chánh điện khoảng 50 m về bên trái, hơn 20 ngôi mộ xếp thành ba dãy, bia khắc tên, quê quán, pháp danh, chức vụ và ngày mất của từng người. Mỗi năm vào tháng 11 âm lịch, nhà chùa làm giỗ chung cho các vị này. Bên phải chánh điện là thiền đường Trăng Rằm và thất Lắng Nghe, nơi thiền sư Thích Nhất Hạnh sống những năm cuối đời; một phần xá lợi của ngài được đặt tại thất Lắng Nghe để Phật tử chiêm bái.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh xuất gia tại chùa năm 1942 với Thiền sư Thanh Quý Chân Thật. Ngày 28/10/2018, ngài từ Thái Lan trở về chùa tĩnh dưỡng và viên tịch tại đây ngày 22/1/2022. Theo di nguyện, không xây tháp mộ; tro cốt được chia cho các trung tâm Làng Mai trên thế giới và Tổ đình Từ Hiếu.

Chùa chưa công bố giờ mở cửa hay quy định vé; hỏi trực tiếp tại chùa. Dịp lễ lớn như ngày tưởng niệm thiền sư, chùa đón hàng nghìn Phật tử, nên muốn yên tĩnh thì tránh các ngày này.

Đây là ngôi tổ đình đang có chư tăng tu tập. Tang lễ thiền sư năm 2022 được tổ chức theo hình thức một khóa tu im lặng, và sự tĩnh lặng vẫn là điều khách nên giữ khi đến. Ăn mặc kín đáo, nói khẽ, nhất là ở thiền đường Trăng Rằm và thất Lắng Nghe; xin phép trước khi chụp ảnh chư tăng. Khu mộ thái giám là nơi thờ cúng, không ngồi hay đứng lên mộ.

Từ Hiếu hợp với người tìm một ngôi chùa trong rừng thông để đi chậm, người đọc sách của thiền sư Thích Nhất Hạnh, người muốn biết về các thái giám triều Nguyễn; không hợp nếu bạn cần thuyết minh và bảng giá rõ ràng. Lăng Tự Đức nằm cùng tuyến đường. Nếu bạn muốn xem tháp cổ và hai bảo vật quốc gia bên sông Hương, chùa Thiên Mụ ở phường Kim Long là lựa chọn khác.