Không gian di sản
Đền Quả Sơn
Đền thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang dưới chân núi Quả bên sông Lam, "nhì Quả" trong bốn đền thiêng xứ Nghệ
Câu chuyện
Từ phường Thành Vinh đi theo quốc lộ 46 rồi đường 15 lên phía Tây Bắc hơn 70 km, bạn tới xã Bạch Ngọc, vùng Đô Lương cũ. Đền Quả Sơn nằm dưới chân núi Quả, thuộc làng Miếu Đường, trước mặt là sông Lam. Người xứ Nghệ có câu "nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng"; chữ "Quả" trong câu ấy chỉ ngôi đền này.
Đền thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, hoàng tử thứ tám của vua Lý Thái Tổ. Theo Ban quản lý di tích tỉnh, năm 1039 ông được cử vào Nghệ An trông coi việc thuế, năm 1041 làm Tri châu, đóng lỵ sở ở Bạch Đường, năm 1044 được phong Uy Minh Vương. Ông mất ngày 17 tháng Chạp năm Đinh Dậu (1057), an táng ở núi Quả; triều đình cho lập đền ngay trên lỵ sở cũ, cạnh khu mộ. Hai nhà tả vu, hữu vu thờ Đông Chinh Vương và Dực Thánh Vương, hai người em cùng cha khác mẹ từng phò tá ông.
Đầu thế kỷ XX, đền là một quần thể bảy tòa. Chiến tranh phá hủy gần hết; theo cổng thông tin xã Bạch Ngọc, năm 1952 đền bị thực dân Pháp ném bom, dân làng cất giữ được di tượng và đồ tế khí. Khoảng những năm 1990, đền được phục dựng gồm Thượng điện, Trung điện, Hạ điện, tả vu, hữu vu. Bên trái đền là phần mộ Lý Nhật Quang, có nhà bia, nhà ngựa. Di tượng ông bằng gỗ sơn son thiếp vàng, to bằng người thật, đặt trong cung cấm; cổng du lịch tỉnh ghi chỉ đến ngày lễ trọng mới được chiêm bái.
Lễ hội đền Quả Sơn diễn ra ngày 19 và 20 tháng Giêng âm lịch, là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2018. Sáng 20 tháng Giêng, di tượng được rước cả đường bộ lẫn đường thủy ngược sông Lam lên chùa Bà Bụt (Tiên Tích tự) làm lễ tạ ơn, chiều rước về. Trước đoàn rước có lễ "lộn quân": đội chính binh duyệt binh, đi vòng thuận rồi vòng nghịch quanh sân đền, sáu thuyền rồng chèo vòng quanh thuyền kiệu giữa sông. Năm 2026, xã tổ chức từ 16 đến 20 tháng Giêng (4-8/3 dương lịch), có đua thuyền, kéo co, bóng chuyền.
Giờ mở cửa, giá vé và số liên hệ của ban quản lý chưa có công bố chính thức; nên hỏi người trông đền. Từ Vinh lên đền hơn 70 km mỗi chiều.
Đây là nơi thờ tự đang hoạt động. Khi xem rước, bạn đứng hai bên đường, không chen vào đội hình quân bộ đang "lộn quân" và không cản đường kiệu. Chuyện Phật Bà Quan Âm giúp Lý Nhật Quang đánh giặc là truyền thuyết, nên kể ở mức "tương truyền".
Đền hợp với người muốn hiểu vì sao Lý Nhật Quang được thờ ở khắp xứ Nghệ, và muốn xem một lễ rước thủy trên sông Lam. Nếu không đi xa được, Đình Hoành Sơn ở xã Thiên Nhẫn cũng thờ Uy Minh Vương, gần Vinh hơn và thiên về kiến trúc gỗ.
Có gì để trải nghiệm
- Tham quan, chiêm bái
- Dự Lễ hội Đền Quả Sơn (19–20 tháng Giêng âm lịch)
Từ khóa