Hồ Hòa Bình là lòng hồ chứa của Nhà máy thủy điện Hòa Bình trên sông Đà, ở vùng Hòa Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Khách thường xuống tàu ở cảng Bích Hạ (phường Tân Hòa) hoặc cảng Thung Nai (xã Thung Nai) để đi trên hồ, và điểm đến phổ biến nhất là đền Chúa Thác Bờ.

Hồ hình thành khi dựng đập thủy điện. Nhà máy do Liên Xô thiết kế, khởi công ngày 6/11/1979, khánh thành ngày 20/12/1994. Theo Công ty Thủy điện Hòa Bình, hồ chứa có diện tích thiết kế 208 km², dung tích toàn bộ 9,45 tỷ m³, mực nước dâng bình thường 117 m. Báo Phú Thọ mô tả hồ dài hơn 100 km, có gần 50 đảo lớn nhỏ; quanh hồ là làng của người Mường, Dao, Tày, Thái, Kinh.

Đền Chúa Thác Bờ gồm hai đền ở hai bờ sông Đà: đền tả ngạn trên đồi Hang Thần (xã Vầy Nưa cũ, nay là xã Tiền Phong) và đền hữu ngạn ở xã Thung Nai. Tương truyền đền thờ bà Đinh Thị Vân, người Mường, và một phụ nữ người Dao không rõ tên, hai người đã kêu gọi dân góp lương thực, đóng bè giúp quân Lê Lợi vượt thác Bờ. Khi xây thủy điện, nước dâng nên đền được dời lên cao. Đền tả ngạn là di tích lịch sử cấp tỉnh, còn giữ quả chuông đồng đúc năm Thành Thái thứ 6.

Trình tự đi thường là: lên tàu ở cảng, đi qua các đảo và bè cá lồng, lên đền, rồi ghé động Thác Bờ gần đó, một hang có thạch nhũ và ban thờ Phật bên trong. Từ cảng Thung Nai tới đền khoảng 15 phút đi tàu, từ cảng Bích Hạ khoảng một tiếng rưỡi. Mùa nước cạn, bạn leo hơn 100 bậc lên đền tả ngạn và gần 100 bậc đá lên cửa động; mùa hè nước lên cao, tàu cập sát hơn.

Điều nên biết: mùa lễ hội đầu xuân, từ tháng Giêng đến khoảng tháng 3 âm lịch, bến và đền rất đông, mỗi ngày hàng nghìn lượt khách. Giá tàu và giờ chạy không có bảng công bố chính thức, nên thỏa thuận rõ trước khi xuống tàu. Đầu năm 2026, Công an tỉnh cho biết chỉ 83 trong 266 phương tiện chở khách trên lòng hồ đủ điều kiện hoạt động.

Về an toàn: chỉ lên tàu ở cảng Bích Hạ hoặc cảng Thung Nai, nơi niêm yết danh sách tàu đủ điều kiện; mặc áo phao ngay khi lên tàu và suốt hành trình; không đi khi mưa to, gió lớn; không lên tàu đã quá đông người.

Đền là nơi thờ tự đang có người hành lễ. Ăn mặc kín đáo, giữ trật tự, không chụp ảnh người đang làm lễ khi chưa được phép. Các nghi lễ tín ngưỡng tại đền là của người hành lễ, bạn chỉ nên quan sát từ xa.

Chuyến đi hợp với người muốn ngắm hồ núi từ trên tàu, tìm hiểu tín ngưỡng thờ Chúa Thác Bờ, hoặc kết hợp với bản Mường ven hồ. Nếu bạn say sóng hoặc không muốn chen đông mùa lễ hội, hãy đi vào mùa hè, hoặc chọn bản Ngòi bên vịnh Ngòi Hoa (xã Mường Hoa), điểm du lịch cộng đồng người Mường cũng nằm trên vùng hồ.