Cách Hà Nội khoảng 75 đến 80 km, thị trấn nghỉ mát Tam Đảo nằm trong một thung lũng trên dãy núi Tam Đảo, ở độ cao hơn 900 m, nay thuộc xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ (trước tháng 7/2025 là thị trấn Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc). Gần 13 km cuối là đường đèo lên núi.

Tam Đảo là khu nghỉ mát do người Pháp lập. Ngày 27/10/1904, chính quyền Đông Dương ký nghị định xây khu điều dưỡng Tam Đảo; từ năm 1907 người Pháp làm đường, xây khu nghỉ trên thung lũng rộng chừng 2 km. Theo Báo Xây dựng, sau khoảng 40 năm nơi đây có khách sạn, 145 biệt thự, nhà thờ, bể bơi, sân vận động. Trước khi người Pháp đến, vùng núi có một số gia đình người Cao Lan sinh sống. Năm 2022, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Khu du lịch quốc gia Tam Đảo rộng 10.723 ha, trong đó khu thị trấn nghỉ mát chỉ chiếm 284,9 ha.

Lý do chính người Hà Nội lên Tam Đảo là khí hậu: nhiệt độ trung bình thấp hơn đồng bằng khoảng 4 đến 6 °C, mùa hè ngày nóng nhất thường chỉ 27 đến 28 °C. Mùa đông thì có sương mù và lạnh. Từ tháng 11 đến tháng 1 là mùa săn mây; theo người địa phương, mây hay xuất hiện khi trời hửng nắng sau một ngày mưa.

Một chuyến thường bắt đầu ở quảng trường trung tâm và nhà thờ đá. Nhà thờ khởi công năm 1906 dưới dạng nhà sàn lợp lá, năm 1937 xây lại bằng đá theo kiểu Gothic, trên nền cao 10 m. Từ trung tâm, bạn đi bộ khoảng 400 bậc xuống Thác Bạc. Người khỏe có thể leo 1.400 bậc lên tháp truyền hình; gần đó là đền Bà Chúa Thượng Ngàn, đường lên khoảng 300 bậc đá qua rừng trúc. Vườn quốc gia Tam Đảo cách trung tâm khoảng 2 km. Từ năm 2024, phố đi bộ mở vào tối thứ Sáu đến Chủ nhật.

Mặt hạn chế: lượng khách lớn (theo số liệu của huyện Tam Đảo cũ, năm 2023 là 1,4 triệu lượt), nên cuối tuần và dịp hè hãy đặt phòng trước. Nhiều điểm chụp ảnh là cơ sở kinh doanh riêng và thu phí riêng. Chưa có bảng phí chính thức cho khu du lịch hay Thác Bạc, nên hỏi tại chỗ. Mùa đông có sương mù, lái xe trên đèo cần đi chậm.

Về an toàn: giữa tháng 9/2026, mưa lớn kéo dài làm đèo và các đường trục chính của khu du lịch sạt trượt đất đá nhiều điểm, địa phương khuyến cáo hạn chế hoặc dời lịch lên Tam Đảo khi còn mưa lớn. Hãy xem dự báo thời tiết và thông báo của xã trước khi đi. Đi xe máy nên dùng xe số vì đường nhiều dốc, khúc cua; bậc xuống Thác Bạc trơn khi mưa.

Khi vào đền Bà Chúa Thượng Ngàn, hãy mặc kín đáo. Nhà thờ đá là công trình tôn giáo, giữ yên lặng khi vào bên trong.

Tam Đảo hợp với người muốn tránh nóng mùa hè, thích đi bộ leo bậc, săn mây mùa đông, hoặc tìm hiểu dấu tích khu nghỉ mát thời Pháp. Nếu nhóm bạn không muốn đi đường đèo hoặc chỉ cần một ngày thư giãn ven nước, hồ Đại Lải ở phường Xuân Hòa gần Hà Nội hơn và đường bằng hơn.