Vàm Nhựt Tảo là chỗ sông Nhựt Tảo đổ ra sông Vàm Cỏ Đông, nay thuộc xã Nhựt Tảo, vùng Tân Trụ cũ. Tại khúc sông này, khoảng trưa ngày 10/12/1861, nghĩa quân do Nguyễn Trung Trực chỉ huy đã đốt cháy và đánh chìm tàu L'Espérance (Hy Vọng) của Pháp. Khu di tích bên bờ sông được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định 1460/QĐ-VH ngày 28/6/1996.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Long An, Espérance là một tiểu hạm chạy hơi nước, có đại bác, được đưa đến án ngữ vàm Nhựt Tảo sau khi Pháp chiếm Gò Công tháng 6/1861. Nghĩa quân đi trên năm chiếc ghe giả làm đoàn ghe buôn lúa, áp sát tàu, đánh giáp lá cà rồi phóng lửa đốt tàu. Cùng lúc, hương chức và dân binh làng Nhựt Tảo do Hương thân Hồ Quang Chiêu chỉ huy đánh toán lính đóng đồn ở chợ Nhựt Tảo. Tư liệu Pháp được dịch, đăng trên trang của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, ghi 17 thủy thủ thiệt mạng và sau đó quân Pháp đốt làng Nhựt Tảo để trả đũa. Số nghĩa quân tham gia mỗi nguồn ghi một khác: 59, 89 hay hơn 150 người.

Người chỉ huy trận đánh, Nguyễn Trung Trực (1838–1868), tên thật Nguyễn Văn Lịch, là con nhà chài ở Xóm Nghề, thôn Bình Nhựt, nay thuộc xã Bình Đức. Ông bị Pháp xử tử tại Rạch Giá ngày 27/10/1868. Câu thơ "Hỏa hồng Nhựt Tảo oanh thiên địa, Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần" của danh sĩ Huỳnh Mẫn Đạt nhắc hai chiến công của ông.

Khu di tích khánh thành tháng 10/2010 với vốn khoảng 50 tỷ đồng, gồm đền tưởng niệm, nhà trưng bày, nhà bia, tượng đài Nguyễn Trung Trực và khuôn viên cây xanh. Đền dựng theo lối đình làng Nam Bộ: gian chính đặt tượng bán thân bằng đồng của ông, hai gian phụ thờ các tướng lĩnh và nghĩa quân tử trận. Nhà trưng bày kể lại cuộc đời ông, có mô hình tái hiện trận đánh; giữa sân đặt mô hình chiến hạm Hy Vọng.

Cần nói thẳng: cổng Du lịch Tây Ninh (6/2026) ghi nhiều hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng, gồm đài tưởng niệm, bờ kè sông Vàm Cỏ Đông và hàng rào, gây mất an toàn cho khách. Khi đi dọc bờ sông, tránh xa mép kè và giữ trẻ nhỏ bên mình. Giờ mở cửa và phí tham quan chưa có công bố chính thức.

Lễ giỗ Nguyễn Trung Trực diễn ra hằng năm vào ngày 11 và 12 tháng 9 âm lịch tại khu di tích, thu hút từ hàng ngàn đến hàng chục ngàn người; người dân dựng gian hàng cơm chay, nước uống miễn phí. Đây là không gian tưởng niệm và nhiều gia đình trong vùng vẫn thờ ông tại nhà: ăn mặc kín đáo, giữ trật tự trong đền, không leo lên tượng đài hay mô hình tàu để chụp ảnh.

Nơi này hợp với người quan tâm lịch sử kháng Pháp ở Nam Bộ, các đoàn học sinh và khách đi theo mùa giỗ tháng 9 âm lịch. Gần khu di tích là Cụm di tích Chùa Ông và Đình thần Nhựt Tảo, nơi dân làng phối hợp đánh trận năm 1861. Nếu muốn tìm về quê ông thay vì nơi ông lập chiến công, Khu di tích Xóm Nghề ở xã Bình Đức, cách khoảng 10 km, là lựa chọn khác.