Hồ Núi Cốc cách trung tâm tỉnh Thái Nguyên (thành phố Thái Nguyên cũ) khoảng 15 - 16 km về phía tây. Đây là hồ nhân tạo, hình thành khi người ta đắp đập ngăn sông Công từ năm 1973, đến năm 1982 mới cơ bản hoàn thành, để tưới cho khoảng 12.000 ha và giảm lũ cho hạ lưu sông Cầu. Báo chí địa phương hay gọi nơi này là "Hạ Long trên cạn".

Theo Báo Thái Nguyên, mặt hồ rộng khoảng 25 km², sâu trung bình 35 m, chứa khoảng 175 triệu m³ nước, có 89 hòn đảo lớn nhỏ như đảo Cái, đảo Cò, đảo Hoa, Kim Bảng. Đập chính bằng đất, cao nhất 27 m, dài 480 m. Đầu năm 2026, Tỉnh ủy chọn hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể làm hai trọng điểm du lịch của tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.

Tên hồ gắn với một truyền thuyết. Tương truyền chàng Cốc nghèo làm thuê cho nhà quan lang, nàng Công là con gái quan lang; tiếng sáo của chàng làm nàng rung động nhưng quan lang ngăn cấm. Chàng Cốc chờ nàng mà hóa thành núi, nàng Công khóc mãi thành dòng sông Công.

Phần khách hay đến là Khu du lịch Hồ Núi Cốc ở đầu đập, thuộc xã Đại Phúc, do Công ty cổ phần Khách sạn Du lịch Công đoàn hồ Núi Cốc khai thác. Trong khu có chùa Thác Vàng, các động Huyền Thoại Cung, Thế Giới Cổ Tích và Âm Phủ, Chuyện tình Ba Cây Thông, công viên nước và sân khấu nhạc nước. Từ bến, bạn đi tàu ra lòng hồ, ghé đảo Cò, đồi Sim, Núi Cái; bữa trưa thường có cá hồ, gà đồi.

Cần biết trước: phần lớn điểm vui chơi trong khu là công trình nhân tạo kiểu công viên, hợp với gia đình hơn là người tìm cảnh yên tĩnh. Dịp lễ rất đông: bốn ngày 30/4 - 1/5/2026 khu du lịch đón khoảng 24.000 lượt khách, các trục đường vào có lúc ùn ứ. Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên đảo Kim Bảng do gia đình quản lý và đến tháng 7/2024 chưa mở cửa đón khách. Hồ cũng chưa được công nhận là khu du lịch quốc gia; đó mới là định hướng quy hoạch.

Giá vé, giờ mở cửa của khu du lịch chưa có trang chính thức của đơn vị vận hành công bố; bạn nên hỏi tại cổng hoặc gọi trước, vì giá báo chí đưa từ năm 2022 có thể đã đổi.

Về an toàn, đã có người đuối nước khi chèo SUP và tắm gần đập chính vào tháng 7/2024. Bạn đừng tự bơi hay chèo ngoài khu có tổ chức. Mùa mưa, hồ có thể xả lũ, không nên xuống khu vực hạ lưu đập.

Hồ Núi Cốc hợp với gia đình có trẻ nhỏ, nhóm đông muốn một ngày vui chơi gần trung tâm tỉnh. Nếu bạn muốn một hồ tự nhiên giữa rừng núi đá vôi, đi thuyền và ở homestay của người dân, hồ Ba Bể ở phía bắc tỉnh là lựa chọn khác, nhưng xa hơn nhiều. Trên đường đến hồ, bạn có thể ghé vùng chè Tân Cương.