Không gian di sản
Đền thờ và mộ Bùi Hữu Nghĩa
Khu tưởng niệm rộng 10.000 m² dựng quanh mộ Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa (1807–1872), di tích quốc gia từ năm 1994, giỗ ngày 19 và 20 tháng Giêng âm lịch.
Câu chuyện
Ở phường Bình Thủy, đường Huỳnh Mẫn Đạt dẫn vào một khu nhà mái cong lợp ngói lưu ly, cột tròn: Khu tưởng niệm Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa. Tên trong hồ sơ di tích là Mộ Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa, còn người quanh vùng quen gọi là mộ cụ Thủ khoa. Nơi này trước thuộc phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy.
Bùi Hữu Nghĩa, hiệu Nghi Chi, sinh năm 1807 trong một gia đình làm nghề chài lưới ở Bình Thủy. Năm 1835 ông đỗ đầu kỳ thi Hương ở trường Gia Định nên được gọi là Thủ khoa Nghĩa, rồi làm tri huyện Phước Chánh và tri huyện Trà Vang. Năm 1848, vì bênh dân nghèo trong vụ án rạch Láng Thé, ông bị vu tội và bị xử tử. Vợ ông là bà Nguyễn Thị Tồn ra tận kinh đô Huế kêu oan; ông được tha chết nhưng phải đi trấn đồn Vĩnh Thông ở Châu Đốc. Về sau ông cáo quan, về quê dạy học, bốc thuốc, làm thơ, và mất tháng Giêng năm Nhâm Thân 1872.
Ông còn để lại bổn tuồng "Kim Thạch kỳ duyên". Theo Báo Cần Thơ, tuồng được in lần đầu ở Sài Gòn năm 1895 và được giáo sư Paul Midan dịch sang tiếng Pháp, in năm 1934.
Ngôi mộ dựng năm 1872 bằng đá ong. Năm 1943 một ký giả tả mộ chỉ còn là nấm đất thấp giữa vườn rậm, phải qua cầu khỉ mới tới; Hội Khuyến học Cần Thơ liền mở cuộc lạc quyên để trùng tu. Ngày 25/1/1994 mộ được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng di tích quốc gia. Tháng 9/2009 thành phố khởi công mở rộng khu mộ hơn 500 m² thành khu tưởng niệm 10.000 m², khánh thành ngày 1/3/2013.
Bạn đi qua cổng chào, tới nhà bia ghi tiểu sử, rồi nhà thờ đặt linh vị, nhà trưng bày tư liệu, hình ảnh, hiện vật, và khu mộ. Theo Ban Quản lý, khu mở cửa hằng ngày, có người trực hướng dẫn và thuyết minh viên khi khách cần; giờ cụ thể chưa có công bố chính thức.
Lễ giỗ diễn ra ngày 19 và 20 tháng Giêng âm lịch: sáng 19 cúng Tiên thường, sáng 20 cúng Chánh giỗ theo cổ lệ với nhạc lễ, học trò lễ, kèm trưng bày trái cây nghệ thuật. Hai ngày ấy rất đông, phần tế lễ do ban tế đảm nhiệm, khách đứng ngoài hàng lễ và chỉ thắp hương khi được mời. Tính cả năm 2022, khu đón khoảng 5.000 lượt khách tham quan, lễ bái.
Đây là nơi thờ tự và lăng mộ, nên bạn mặc kín đáo, không ngồi lên bệ mộ, hỏi trước khi chụp bàn thờ. Điểm này hợp với người thích văn học, lịch sử Nam Bộ, không hợp với ai tìm chỗ vui chơi. Muốn xem kiến trúc đình cổ thì ghé thêm đình Bình Thủy, nơi cũng có bài vị thờ ông.
Có gì để trải nghiệm
- Thắp hương tại nhà thờ và khu mộ Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa
- Đọc tiểu sử ở nhà bia, xem tư liệu ở nhà trưng bày
- Nghe thuyết minh về cuộc đời, văn nghiệp (hỏi tại chỗ)
- Dự lễ giỗ 19, 20 tháng Giêng âm lịch, xem trưng bày trái cây
Từ khóa