Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Hồ Chí Minh, chỗ quốc lộ 15A gặp tỉnh lộ 2, trong một thung lũng hình tam giác kẹp giữa hai dãy đồi. Sau sắp xếp năm 2025, nơi này thuộc xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Khu di tích dựng ngay trên trọng điểm giao thông từng bị đánh phá ác liệt nhất tuyến Quân khu 4 trong kháng chiến chống Mỹ.

Từ cuối tháng 4/1965, khi quốc lộ 1A bị cắt, hàng hóa và người vào Nam đều phải qua ngã ba này. Chỉ từ tháng 4 đến tháng 10/1968, không quân Mỹ đánh xuống đây gần 50.000 quả bom; số trận các nguồn ghi từ 1.863 đến khoảng 2.000 lần. Lúc cao điểm có khoảng 1,6 vạn người bám đường: bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, công an, dân quân.

Khoảng 16 giờ ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55 ra san hố bom, sửa đường ở đoạn độc đạo cách ngã ba hơn 300 m về phía nam thì trúng một loạt bom. Mười nữ thanh niên xung phong hy sinh, người lớn nhất 24 tuổi, người nhỏ nhất 17 tuổi; tiểu đội trưởng là Võ Thị Tần. Ngày 7/6/1972, mười chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Ngã ba Đồng Lộc được xếp hạng di tích quốc gia năm 1989 và di tích quốc gia đặc biệt ngày 9/12/2013, trong hệ thống di tích đường Trường Sơn, đường Hồ Chí Minh. Từ năm 1995, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được giao đầu tư, quản lý khu di tích.

Bạn vào bằng một trong ba cổng kiểu tam quan, cột trụ tạc hình chùm bom. Tuyến đi thường gặp: Tượng đài Chiến thắng, Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ thanh niên xung phong toàn quốc ghi khoảng 4.000 tên, rồi khu mộ mười cô gái với mười ngôi mộ trắng xếp như một hàng quân, bên cạnh là hố bom. Nhà truyền thống Ngã ba Đồng Lộc có sa bàn điện tử tái hiện chiến trường và bức thư Võ Thị Tần gửi mẹ năm ngày trước khi hy sinh. Trên núi Mũi Mác là tháp chuông bảy tầng cao 37 m, khánh thành đầu năm 2011, và đền thờ khánh thành năm 2018, lên bằng 115 bậc đá xanh; từ tháp nhìn được toàn cảnh ngã ba.

Ở khu mộ, bạn sẽ thấy gương, lược và những chùm bồ kết khô người viếng mang đến. Tục này bắt nguồn từ bài thơ năm 1995 của nhà thơ Vương Trọng, xin cho các chị vài cây bồ kết để gội đầu; hai cây bồ kết bên khu mộ được trồng năm 1998.

Cần biết trước: tháng 7 và dịp 30/4, khu di tích đón 4.000 đến 5.000 lượt người mỗi ngày, riêng tháng 7/2026 dự kiến trên 100.000 lượt. Muốn yên tĩnh, bạn nên chọn ngày thường ngoài hai đợt đó. Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức, bạn nên hỏi Ban Quản lý trước khi đi.

Đây là nơi yên nghỉ của liệt sĩ và có đền thờ, nên ăn mặc kín đáo, đi nhẹ, nói khẽ, thắp hương theo hướng dẫn của cán bộ khu di tích. Nơi này hợp với người muốn hiểu chiến tranh trên tuyến đường Trường Sơn qua chính mặt đất nơi nó diễn ra, với đoàn học sinh và cựu chiến binh. Nếu bạn đang ở phía Nghệ An và muốn viếng một nơi cũng gắn với thanh niên xung phong, nghĩa trang Truông Bồn là lựa chọn khác, ở đó cũng có cây bồ kết bên mộ các liệt nữ.