Làng nghề
Làng tranh làng Sình
Làng Lại Ân ở ngã ba sông Hương, sông Bồ giữ dòng tranh khắc gỗ dân gian dùng để thờ và hóa trong lễ cầu an, cúng Tết.

Câu chuyện
Làng Sình, tên chữ là Lại Ân, nằm nơi sông Hương và sông Bồ gặp nhau, cách trung tâm Huế khoảng 9 km về phía đông. Làng thuộc xã Phú Mậu cũ, nay nằm trong phường Dương Nỗ, thành phố Huế. Tên làng gắn với một dòng tranh khắc gỗ dân gian mà báo chí ghi đã có khoảng 400 năm.
Khác tranh Đông Hồ vốn để treo chơi ngày Tết, tranh làng Sình làm ra để phục vụ tín ngưỡng: có loại dán trên bàn thờ quanh năm, có loại được đốt (người Huế gọi là hóa) sau lễ cầu an, giải hạn, cúng Tết. Theo lời một nghệ nhân là truyền nhân đời thứ 9 của dòng họ giữ nghề, ông tổ nghề từ vùng Bắc Ninh vào, nên kỹ thuật in mộc bản, giấy dó quét điệp gần với Đông Hồ.
Giấy in được quét hai lớp bột điệp, loại sò vỏ mỏng người làng xưa chèo thuyền xuôi phá Tam Giang về vùng cầu Hai, Lăng Cô để cào. Mộc bản khắc bằng gỗ mít, gỗ thị. Người làm tranh in một bản khắc nét đen, phơi khô rồi tô màu tay từng chi tiết, không in chồng nhiều màu. Màu xưa lấy từ lá đung, hạt hòe, hạt mồng tơi, lá bàng, bột gạch, tro rơm nếp; nay nhiều nhà đã dùng giấy và phẩm màu công nghiệp.
Tranh có khoảng 50 đề tài, chia ba nhóm: nhân vật, đồ vật và con vật. Tranh tượng Bà, tượng Đế dán trên bàn thờ; tranh áo quần, tiền, dụng cụ, bộ 12 con giáp dùng để hóa; bộ Bát Âm vẽ các cô gái mặc áo mã tiên chơi nhạc cụ. Gần đây có thêm tranh trang trí về sinh hoạt, mùa màng, trò chơi, và lịch in hình con giáp.
Nghề từng có thời gian bị cấm vì bị cho là mê tín, mộc bản bị thu và hủy; một nghệ nhân đã đào hầm chôn giữ mộc bản của thế hệ trước. Năm 1986 gia đình ông làm tranh trở lại, và từ khi Huế chuẩn bị Festival nghề truyền thống, nghề được khôi phục. Đầu năm 2025, làng có hơn 20 hộ làm tranh.
Khi đến, bạn có thể xem in mộc bản, phơi tranh và tự tay in, tô màu một bức ở nhà nghệ nhân hoặc các cơ sở làm tranh. Tranh làm nhiều nhất từ khoảng tháng 10 âm lịch đến đầu tháng Giêng. Chưa có trang chính thức công bố giờ đón khách hay giá trải nghiệm; làng nhỏ, nên hỏi trước khi đi.
Nhiều bức tranh là đồ thờ và đồ hóa trong nghi lễ của gia đình, cộng đồng. Đừng gỡ hay chụp cận tranh đang dán trên bàn thờ nhà dân; khi mua làm quà, hỏi người bán tranh nào để thờ, để hóa, tranh nào để trang trí. Lễ cúng trong nhà là việc của gia đình, chỉ dự khi được mời.
Điểm này hợp với người quan tâm tranh dân gian, tín ngưỡng Huế, gia đình có trẻ thích tô màu. Làng hoa giấy Thanh Tiên cùng phường đi chung được trong một buổi. Nếu chỉ có vài giờ ở trung tâm, bạn có thể tìm tranh Sình tại các kỳ Festival nghề truyền thống Huế, nơi nghệ nhân làng thường được mời trưng bày.
Có gì để trải nghiệm
- Xem in mộc bản và tô màu tranh tại nhà làm tranh
- Tự in, tô màu một bức tranh
- Mua tranh trang trí, lịch in con giáp
- Tìm hiểu tranh thờ và tranh hóa của người Huế
Từ khóa