Bỏ qua, đến nội dung chính
Localis

Lễ hội

Lễ hội Cầu ngư Thai Dương Hạ

Lễ cầu ngư ba năm một lần vào tháng Giêng của hai làng biển cùng gốc Thai Dương Hạ và Thai Dương ở Thuận An, có trò trẻ em đóng vai cá giữa sân đình và đua ghe trên phá Tam Giang.

Thuận An, Huế

Câu chuyện

Bên cửa biển Thuận An, cách trung tâm Huế khoảng 12–15 km về phía đông, có hai làng biển cùng gốc: Thai Dương Hạ, thuộc xã Hải Dương cũ, và Thai Dương, thuộc phường Thuận An cũ. Theo VOV, trước kia hai làng là một làng Thai Dương Thượng Hạ; cửa biển mới mở ra sau một trận lũ lớn (VOV ghi năm 1897, Báo Phụ nữ TP.HCM ghi năm 1904) đã chia làng làm đôi. Nay cả hai đều thuộc phường Thuận An, cùng thờ Thành hoàng Trương Quý Công và cùng giữ lễ cầu ngư đầu năm.

Lễ theo tục "tam niên đáo lệ": ba năm một lần tổ chức lớn, vào tháng Giêng các năm Tý, Mão, Ngọ, Dậu; hai kỳ gần nhất là năm 2023 và 2026. Dân làng tưởng nhớ vị khai canh Trương Quý Công (Trương Thiều), người được kể gốc Thanh Hóa, đã dạy dân nghề đánh cá; theo Nhân Dân, ngày chính 12 tháng Giêng là ngày mất của ông. Ngày lễ mỗi làng có thể lệch nhau: năm 2023 làng Thai Dương Hạ làm lễ sáng 11 tháng Giêng, đình làng Thai Dương làm lễ chính 12 tháng Giêng, nên hỏi ban tổ chức mỗi kỳ.

Phần lễ kéo từ chiều hôm trước tới rạng sáng: rước bài vị các vị khai canh từ miếu về đình, tối lễ túc yết có hát bội, ca Huế, khoảng 0 giờ 30 lễ cầu an, rồi lễ chánh tế do các bô lão và chủ thuyền mặc áo dài đen, quần trắng, chít khăn đỏ thực hiện. Nhiều nhà đặt bàn hương án trước cửa.

Sau lễ là phần ai cũng chờ: trò "bủa lưới" ngay giữa sân đình. Một bô lão tung tiền, bánh làm mồi; trẻ em trong làng hóa trang thành cá, tôm, mực chạy tranh mồi; trai làng khiêng chiếc ghe tre phết giấy đỏ, tung lưới vây "đàn cá" rồi bắt con "cá" to nhất đem vào đình cúng Thành hoàng. Tiếp đó các bà gánh "cá" ra chợ, mặc cả như phiên chợ thật: người Huế gọi là trò "ruỗi bộ", ruỗi là tiếng địa phương chỉ việc buôn bán cá. Cuối cùng là đua ghe trên phá Tam Giang, rồi các đội thuyền làm lễ xuất quân đánh bắt vụ Nam.

Theo lệ làng, mọi vai diễn đều do người trong làng đảm nhận, không thuê diễn viên; ngày xưa vai nữ do đàn ông đóng, và khi thuyền xuất hành phụ nữ phải tránh đường.

Cần biết trước: lễ chính diễn ra từ nửa đêm tới rạng sáng, sân đình chật người; tháng Giêng ở Huế thường mưa lạnh, kỳ năm 2011 diễn ra dưới mưa. Chưa có công bố về vé, chỗ ngồi hay dịch vụ cho khách.

Phần tế là nghi lễ của làng. Bạn đứng ngoài khu tế, không đứng chắn giữa sân khi trò diễn đang chạy, không tranh tiền, bánh tung cho trẻ, và xin phép phụ huynh trước khi chụp cận trẻ em hóa trang. Khi xem đua ghe bên bờ phá, đứng lùi khỏi mép nước.

Lễ hội hợp với người muốn xem tín ngưỡng nghề biển của làng chài Huế và chịu được thức khuya. Theo lệ các năm Tý, Mão, Ngọ, Dậu, sau kỳ Bính Ngọ 2026 là năm Kỷ Dậu 2029. Nếu đến Huế vào năm không có lễ, bạn vẫn có thể ghé biển Thuận An và miếu Thai Dương Phu Nhân gần cửa biển, hoặc chờ lễ hội điện Huệ Nam trên sông Hương vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch.

Có gì để trải nghiệm

  • Xem trò bủa lưới, trẻ em hóa trang cá giữa sân đình
  • Xem đua ghe trên phá Tam Giang
  • Quan sát lễ cung nghinh và chánh tế từ ngoài khu tế
  • Ghé biển Thuận An, miếu Thai Dương Phu Nhân gần cửa biển

Từ khóa

  • lễ hội
  • cầu ngư
  • làng chài
  • Thai Dương
  • Thuận An
  • phá Tam Giang