Lễ hội
Lễ hội Điện Hòn Chén
Lễ rước Thánh Mẫu Thiên Y A Na bằng thuyền ngược sông Hương lên điện Huệ Nam vào tháng 3 và tháng 7 âm lịch, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2024.
Câu chuyện
Hai lần mỗi năm, đầu tháng 3 âm lịch (mùng 2–3) và tháng 7 âm lịch (mùng 8–10), hàng chục chiếc thuyền rồng kết cờ hoa rời bến Chi Lăng ở trung tâm Huế, ngược sông Hương hơn 12 km lên núi Ngọc Trản. Đó là lễ hội điện Huệ Nam, người Huế quen gọi lễ hội điện Hòn Chén, lễ dâng Thánh Mẫu Thiên Y A Na của những người theo tín ngưỡng thờ Mẫu. Tháng 12/2024, lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Thiên Y A Na vốn là nữ thần Po Nagar, Mẹ xứ sở của người Chăm, được người Việt tiếp nhận và thờ dưới danh xưng mới; ngôi điện trên núi được vua Đồng Khánh đổi tên thành điện Huệ Nam. Tín đồ nhớ hai mùa lễ qua câu "tháng Bảy vía cha, tháng Ba vía mẹ".
Mỗi kỳ bắt đầu bằng lễ cáo tại Thánh đường Thiên Tiên Thánh giáo, số 352 Chi Lăng (phường Phú Xuân). Kỳ tháng 3 có thêm đoạn rước bộ hơn 2 km qua cầu Gia Hội tới công viên Thương Bạc; năm 2026 là lần thứ tư nghi thức này được tái hiện. Sau lễ cáo yết, đoàn xuống các bằng, án (thuyền rồng) ngược dòng qua cầu Trường Tiền lên điện. Ở điện có lễ khai hội, cung nghinh Thánh Mẫu và Hội đồng Tứ Phủ sang đình làng Hải Cát bên kia sông, lễ chánh tế cầu quốc thái dân an, rồi lễ hoàn tạ và hồi loan về Chi Lăng.
Năm 2026, kỳ tháng 3 có khoảng 5.000 người và hơn 35 bằng, án; kỳ tháng 7 (20–22/8) Ban tổ chức dự kiến 20.000–30.000 người. Ngày dương lịch đổi theo từng năm, nên xem thông báo của thành phố trước khi đi. Kỳ tháng 7 năm 2026, khách được miễn vé tham quan điện trong những ngày lễ; ngày thường vé điện Hòn Chén là 50.000 đồng một người lớn.
Cần biết trước: lên điện phải leo bậc cấp từ bến nước, khuôn viên chật kín người trong ngày khai hội. Trong những ngày lễ, Sở Xây dựng hạn chế giao thông thủy trên đoạn sông từ 352 Chi Lăng lên điện, nên thuyền du lịch phải theo hiệu lệnh. Hội thảo khoa học tháng 8/2026 nêu thẳng: nghi lễ bị sân khấu hóa, phát trực tiếp để câu khách, xả rác và đốt vàng mã trên sông, chèo kéo, bán giá cao.
Đây là nghi lễ của một cộng đồng đang thực hành tín ngưỡng, không phải buổi biểu diễn. Hầu đồng, hát văn, chánh tế thuộc về thanh đồng và Ban tổ chức: bạn đứng ngoài khu hầu, không chen vào chỗ hành lễ, không đứng chắn đường rước, xin phép trước khi chụp người đang hành lễ và không phát trực tiếp nghi lễ. Ăn mặc kín đáo, không chạm vào kiệu, đồ lễ, không thả rác hay vàng mã xuống sông. Đi thuyền theo đoàn thì chọn thuyền có áo phao, không chở quá số người.
Lễ hội hợp với người muốn hiểu tín ngưỡng thờ Mẫu ở Huế, người thích xem đoàn thuyền rước trên sông Hương. Không hợp với người ngại đám đông hay chỉ muốn xem hầu đồng như một màn trình diễn. Nếu ngại chen chúc trên núi, bạn có thể xem đoàn rước bộ và lễ cáo yết ở công viên Thương Bạc (kỳ tháng 3), hoặc đến điện Hòn Chén vào ngày thường khi di tích yên tĩnh.
Có gì để trải nghiệm
- Xem lễ rước Thánh Mẫu bằng thuyền rồng trên sông Hương
- Xem đoàn rước, lễ cáo yết ở công viên Thương Bạc (tháng 3)
- Dâng hương tại điện Huệ Nam theo hướng dẫn
- Xem lễ cung nghinh sang đình làng Hải Cát, giữ khoảng cách
Từ khóa