Làng nghề
Nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nghề sống nhờ sương đêm đất Trảng Bàng
Câu chuyện
Ở khu phố Lộc Du bên quốc lộ 22, có một nghề mà điều kiện làm việc do trời quyết định: bánh tráng phải được phơi đúng lúc sương xuống, không sớm hơn, không muộn hơn. Đó là nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2015, xếp loại nghề thủ công truyền thống.
Nghề có từ lâu đời, truyền từ thời cha ông ở vùng Ngũ Quảng, Bình Định đi khẩn hoang lập ấp ở Tây Ninh từ thế kỷ 18. Ban đầu chỉ là bánh tráng nhúng và bánh tráng nướng; về sau người ta mới nghĩ ra cách phơi sương. Đất Trảng Bàng được trời cho ngày nhiều nắng đêm lắm sương, và chính cái đêm lắm sương ấy làm nên chiếc bánh.
Quy trình dài và khó chia sẻ với người ngoài nghề. Gạo ngâm hai ngày rồi đem xay, tráng thành bánh hai lớp dày hơn bánh thường, thêm chút muối cho đậm, đem phơi nắng, rồi nướng. Đến công đoạn cuối mới là thứ đặt tên cho cả nghề: bánh được mang ra ngoài trời để sương thấm vào cho tới khi mềm. Chỉ vài phút tới mươi lăm phút là phải thu vào, lâu quá thì bánh nhão, sớm quá thì chưa đủ mềm. Người làm nghề vì thế phải thức đêm dậy sớm quanh năm.
Làng nghề nay còn khoảng hai mươi đến hai mươi lăm hộ tráng bánh, giảm nhiều so với trước. Ngoài bánh tráng phơi sương, làng còn làm bánh tráng nem, bánh tráng ngọt, bánh tráng nướng, bánh tráng mặn. Hai năm một lần vào tháng 12, thị xã tổ chức Lễ hội Văn hóa – Du lịch Nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng; kỳ gần nhất là lần thứ năm, cuối tháng 12 năm 2024, với khu phục dựng nghề cho khách tự tráng và nướng bánh.
Nếu muốn xem tận mắt, nên hỏi trước tại chỗ vì chưa có tour làng nghề chính thức và các lò là hộ gia đình. Công đoạn phơi sương diễn ra vào ban đêm hoặc rạng sáng tùy mùa và tùy hộ, nên đừng đến giữa trưa rồi mong thấy giàn phơi.
Có gì để trải nghiệm
- Xem tráng, nướng, phơi sương bánh tráng tại các lò trong phố
- Mua bánh tráng phơi sương và các loại bánh tráng tại gốc
- Dự Lễ hội bánh tráng phơi sương Trảng Bàng (2 năm/lần)
- Tự tráng, nướng bánh tại khu phục dựng nghề dịp lễ hội
Từ khóa