Giữa hồ công viên ở phường Minh Xuân, trên một khu đất cao nối bằng cầu sang khu Đài tưởng niệm, là tòa nhà ba tầng có một mái chính ở giữa và bốn mái dốc ở bốn góc, mặt bằng vuông cắt vát góc để nhìn từ hướng nào quanh hồ cũng thấy trọn công trình. Đó là Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang, tiền thân là Bảo tàng tỉnh Hà Tuyên; tòa nhà hiện nay được đưa vào sử dụng từ tháng 7/2010 và mở cửa đón khách từ năm 2012.

Thứ khiến bảo tàng này khác các bảo tàng tỉnh khác là bộ di cốt hóa thạch của người nguyên thủy cách nay khoảng 12.000 năm, khai quật tại hang Phia Vài ở Nà Hang, còn tương đối nguyên vẹn, với cách táng thức hiếm gặp: hai con ốc biển được đặt vào hai hốc mắt. Cùng không gian là chiếc ấm đầu người mình chim thời Lý (thế kỷ XI–XII) và hai trống đồng Heger loại I. Gần 2.000 hiện vật đang trưng bày được chọn từ kho hơn 22.000 tài liệu, hiện vật.

Hành trình bắt đầu ở gian khánh tiết với bức phù điêu gỗ rộng 100 m² khắc lán Nà Nưa, cây đa Tân Trào và làng Tân Lập, rồi đi qua ba chủ đề trên 1.600 m² trưng bày: tự nhiên và văn hóa các dân tộc; Tuyên Quang thời tiền sử, sơ sử và lịch sử dựng giữ quê hương; Tuyên Quang – Thủ đô Khu giải phóng, Thủ đô Kháng chiến. Ở gian các dân tộc, bạn lần lượt gặp khung cửi, dụng cụ quay sợi của người Tày; trang phục Dao Tiền màu chàm đen với hàng cúc bạc lớn và chân váy thêu hoa văn bằng sáp ong; góc bếp người Mông với hình người mẹ địu con bên bếp lửa; rồi trang phục Pà Thẻn, Sán Chay. Riêng người Dao Đỏ có từng bộ trang phục cho lễ hội, cưới hỏi, lên nương và ngày thường, nên chỉ cần nhìn kỹ là bạn đọc được nhịp sống của một cộng đồng qua cách họ mặc. Một vòng xem đầy đủ mất khoảng hai giờ.

Thông tin vé và giờ mở cửa giữa các trang công bố chưa thống nhất, nên bạn gọi số cố định của bảo tàng trước khi đi, nhất là khi đi theo đoàn và muốn có cán bộ thuyết minh. Các triển lãm chuyên đề gần đây, như "Sợi lanh kể chuyện văn hóa người Mông" tháng 9/2026, được tổ chức ở cơ sở 2 của bảo tàng tại phường Hà Giang 1, cách tòa nhà này rất xa, vì vậy hãy xem kỹ địa điểm trước khi đi.

Bộ di cốt Phia Vài là di hài của một con người cổ đại, và nhiều bộ trang phục gốc trong kho là thứ ngay cả người trong cộng đồng cũng khó tìm lại, như trang phục Dao Ô Gang, Dao Cóc Mùn. Xem chậm, giữ khoảng cách với hiện vật và giữ không gian yên tĩnh là cách tôn trọng cả người xưa lẫn các cộng đồng đang sống.

Đây là điểm dừng hợp với gia đình có học sinh, người thích khảo cổ, và bất kỳ ai sắp lên các xã vùng cao muốn nhận diện trang phục các dân tộc trước khi gặp ngoài đời. Từ bảo tàng, bạn đi bộ được tới Thành nhà Mạc (khoảng 600 m), Quảng trường Nguyễn Tất Thành và Đền Hạ (dưới 1 km) để ghép thành nửa ngày ở trung tâm. Nếu bạn chỉ muốn xem triển lãm mới theo mùa, cơ sở 2 ở Hà Giang 1 sẽ đúng chỗ hơn.