Sáng Chủ nhật, khi trời còn mờ, các ngả đường dẫn vào trung tâm xã Đồng Văn trên cao nguyên đá đã có người gùi hàng xuống chợ. Phiên chợ Đồng Văn họp mỗi tuần một lần, từ khoảng 5 giờ sáng đến 1 giờ trưa, và là nơi bà con Mông, Lô Lô, Dao, Tày, Nùng, Giáy từ các thôn bản quanh vùng mang nông sản, gia súc, đồ thủ công tự làm ra mua bán, trao đổi. Nhà ở xa hàng chục cây số, nhiều người lên đường từ chiều thứ Bảy. Người vùng cao không nói đi chợ, mà nói xuống chợ.

Ở Đồng Văn có hai cái chợ, và biết điều này giúp bạn đi đúng chỗ. Chợ cổ nằm giữa phố cổ: ba dãy nhà xếp hình chữ U, chân cột bằng đá xanh được thợ Tứ Xuyên đẽo và chạm hoa văn, mái ngói âm dương, được xây trong khoảng 1925 đến 1928. Để giữ công trình này, chính quyền huyện Đồng Văn cũ đã dời phiên chợ sang khu chợ mới mái tôn, rộng hơn, cách đó vài trăm mét, còn chợ cổ được dành cho dịch vụ du lịch. Phiên Chủ nhật bạn tìm là ở chợ mới; chợ cổ để ngắm kiến trúc khi dạo phố.

Trong phiên chợ, gian nông cụ với dao, liềm bày dưới đất luôn có người đứng chọn; thổ cẩm và trang phục dệt tay nằm cạnh những sạp quần áo may sẵn đủ màu; có lúc bà con trình diễn nghề thủ công ngay giữa chợ; cuối chợ là khu mua bán gia súc. Khu hàng ăn có những chảo phở, bún rất to, thắng cố, xôi ngũ sắc, mèn mén, bánh màn thầu của người Hoa và rượu ngô; người bán thường mời khách nếm thử dù mua hay không. Muốn mang về thì có mật ong bạc hà, chè shan tuyết, táo mèo, tam thất. Theo Báo Văn hóa, vào ngày giữa tháng chợ còn có các chương trình giao lưu văn hóa như thi chọi chim, trưng bày dệt thổ cẩm.

Cần biết trước khi đi: chợ chỉ họp sáng Chủ nhật, ngày thường không có phiên, nên muốn kịp không khí đầu phiên bạn phải ngủ lại Đồng Văn từ tối thứ Bảy. Đây là chợ dân sinh, hàng hóa chủ yếu phục vụ đời sống của bà con, và khu chợ mới là nhà mái tôn chứ không phải công trình cổ. Đường lên khá xa, gần 300 km từ trung tâm tỉnh; từ cột cờ Lũng Cú về trung tâm Đồng Văn khoảng 35 km.

Với bà con, phiên chợ còn là dịp gặp người thân, bạn bè sau một tuần làm nương, nên cả gia đình thường đi cùng nhau và ở lại gần hết buổi. Hãy hỏi trước khi chụp ảnh ai đó, nhất là người già và trẻ nhỏ, nhường lối cho người đang gùi hàng, và đứng cách xa một chút ở khu gia súc. Mua thổ cẩm hay đặc sản trực tiếp từ người làm ra là cách để tiền đi thẳng về gia đình họ.

Chợ Đồng Văn hợp với người muốn thấy đời sống thường ngày của các cộng đồng trên cao nguyên đá, sẵn sàng dậy sớm và đi bộ len giữa các sạp. Nếu bạn chỉ có ngày thường ở Đồng Văn, hoặc tìm một khu mua sắm quà lưu niệm gọn gàng, hãy dạo phố cổ và chợ cổ thay vì chờ phiên.