Sáng Chủ nhật, từ lúc trời còn chưa tỏ mặt người, những con đường đèo dốc quanh co đổ về trung tâm xã Mèo Vạc đã có người gùi hàng, dắt bò xuống chợ. Chợ Trung tâm Mèo Vạc nằm giữa một thung lũng tứ bề là núi đá và mỗi tuần chỉ họp phiên một lần, vào sáng Chủ nhật. Từ khoảng 4 đến 5 giờ sáng, bà con từ các xã quanh vùng đã có mặt; khoảng 6 giờ 30, chợ đã tấp nập. Phần đông người đi chợ là người Mông, cộng đồng chiếm đa số ở vùng Mèo Vạc.

Điều làm phiên chợ này khác là khu mua bán gia súc. Người dân dắt bò tới từ sáng sớm và tập trung ở một khu riêng; lái buôn từ nhiều nơi ở miền Bắc lên chọn bò, người mua để làm thịt, người mua để làm bò kéo, nên cách xem mỗi con một khác. Ở đây còn có dê núi và lợn cắp nách, giống lợn nhỏ của người Mông. Cái tên ấy đến từ cách bà con mang hàng: đồ đạc cho vào quẩy tấu, còn gà, lợn thì không nhốt lồng mà ôm theo người xuống chợ.

Đầu chợ là nông sản: măng, ngô, khoai, mật ong, cá suối, rau rừng, lá thuốc; nhiều khi chỉ một tấm bạt hay một bao khoai đã thành quầy hàng. Dãy hàng rượu ngô toàn phụ nữ đứng bán, rượu đựng trong can 20, 50 lít. Gian quần áo rực rỡ váy Mông: váy truyền thống làm tay có khi mất cả năm mới xong một chiếc, còn váy bày ở chợ phần nhiều là hàng may sẵn, hợp túi tiền bà con. Đông nhất là khu ẩm thực với hàng trăm gian san sát: thắng cố, mèn mén, phở gà nấu trên bếp lò củi, nước dùng để nhạt, trên bàn có sẵn bát muối, ớt cho khách tự nêm. Ở phía cổng chợ, đồng bào nướng bánh ngô ngay tại chỗ.

Cần biết trước khi đi: chợ chỉ có phiên vào Chủ nhật, ngày thường không có không khí phiên, nên muốn kịp lúc đông nhất bạn phải ngủ lại Mèo Vạc từ tối thứ Bảy. Đây là chợ dân sinh, hàng hóa chủ yếu phục vụ đời sống bà con, từ gia súc, nông sản đến dao rựa, giày dép, chứ không phải khu bán quà lưu niệm. Khu gia súc đông người và trâu bò. Giờ tan chợ, đơn vị quản lý và quy định riêng của chợ hiện chưa có công bố chính thức.

Với bà con, phiên chợ còn là dịp gặp bạn bè, người thân sau những ngày lao động, nên cả nhà thường đi cùng nhau và ăn bữa ở chợ rồi mới về. Hãy hỏi trước khi chụp ảnh ai đó, nhường lối cho người gùi hàng và người dắt bò, đứng lùi lại khi người ta đang xem bò, trả giá. Người bán ở đây ít nói thách, nên mặc cả nhẹ nhàng là đủ; mua mật ong, rau rừng hay váy áo trực tiếp từ người bán là cách để tiền về thẳng gia đình họ.

Chợ Trung tâm Mèo Vạc hợp với người muốn thấy đời sống thường ngày của cộng đồng Mông trên cao nguyên đá, không ngại dậy sớm và len giữa đám đông. Nếu bạn chỉ qua Mèo Vạc vào ngày thường, hoặc cần một nơi mua quà gọn gàng có giá niêm yết, chợ sẽ không như mong đợi. Chợ Đồng Văn cũng họp sáng Chủ nhật, nên một buổi sáng bạn chỉ đi trọn được một trong hai: chọn Mèo Vạc nếu muốn xem chợ trâu bò, chọn Đồng Văn nếu muốn ghép với phố cổ.