Trên sườn núi Bách Thần, nhìn xuống trung tâm xã Chiêm Hóa (thị trấn Vĩnh Lộc cũ) và dòng sông Gâm, đền Bách Thần là nơi người Chiêm Hóa gửi lời cầu mùa mỗi đầu năm. Đây là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, cuối năm 2024 được UBND tỉnh Tuyên Quang công nhận là điểm du lịch, và là nơi các mâm lễ của Lễ hội Lồng Tông được rước xuống đồng.

Tên đền nói đúng điều bạn sẽ gặp bên trong: "bách thần" là trăm vị thần. Đền thờ Tam phủ công đồng cùng các vị thần linh trong tín ngưỡng thờ Mẫu, bên cạnh Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, Tam tòa Thánh Mẫu, các quan Tứ phủ, sơn thần thổ địa. Các cụ cao niên trong vùng còn gọi là đền Phúc Thần, vị thần ban phúc cho dân. Điều làm nên nét riêng của đền là một nhân thần của chính vùng đất này: tướng quân Ma Doãn Giảo, người con Chiêm Hóa được ghi nhận có công giúp dân chống quân Cờ Đen vào khoảng cuối thế kỷ XIX.

Đền có từ trước năm 1945. Khi ấy đền dựng ở khu chợ thị trấn, bên một cây đa lớn, cửa đền hướng vọng sang núi Bách Thần bên tả ngạn sông Gâm. Về sau đền được phục dựng trên chính sườn núi ấy, ở vị trí mới. Chính lễ của đền trùng ngày hội Lồng Tông, mùng 8 tháng Giêng âm lịch. "Lồng Tông" trong tiếng Tày nghĩa là xuống đồng: sáng ngày hội, 9 mâm Tồng bày sản vật địa phương được rước từ đền xuống sân vận động, có múa lân dẫn đường; Thầy Cả, người cúng chính, cùng các thầy giúp việc làm lễ đặt mâm tạ ơn trời đất, rồi đến nghi thức xuống đồng, cày tịch điền mở đầu mùa vụ. Đền vì thế là điểm khởi đầu của cả nghi lễ cầu mùa.

Ngày thường, bạn lên đền dâng hương, xem gian thờ bách thần và đứng trên sườn núi ngắm khu trung tâm Vĩnh Lộc bên sông Gâm. Cần biết trước: nguồn chính thống về đền mới chỉ có vài đoạn giới thiệu, chưa có thuyết minh chi tiết về kiến trúc hay hiện vật; giờ mở cửa và giá vé hiện hành chưa được đơn vị quản lý công bố rõ, nên nếu đi xa hãy hỏi trước. Dịp hội Lồng Tông, khu trung tâm xã rất đông người dự hội.

Đền là nơi thờ tự đang hoạt động: ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong gian thờ, hỏi người trông đền trước khi chụp ảnh bên trong. Vào ngày hội, hãy đứng ngoài lối đi của đoàn rước mâm Tồng và chỉ chụp ảnh nghi lễ từ xa.

Đền Bách Thần hợp với người muốn hiểu cách tín ngưỡng thờ Mẫu, các vị thần linh và lễ cầu mùa của người Tày đan vào nhau ở một thị trấn miền núi, nhất là nếu bạn đến đúng mùng 8 tháng Giêng. Nếu muốn ghép thêm, đền Đầm Hồng, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Bình và chùa Bảo Ninh Sùng Phúc cùng nằm trong vùng Chiêm Hóa.