Nằm sát bờ sông Lô, giữa khu trung tâm phường Minh Xuân và chỉ cách Quảng trường Nguyễn Tất Thành chưa đầy một cây số, Đền Hạ quay mặt về hướng đông, nhìn thẳng ra dòng sông. Ngôi đền còn có tên đền Hiệp Thuận, đền Tam Kỳ hay đền Mẫu Tam Cờ; bốn chữ "Hiệp Thuận linh từ" được đắp nổi ngay trên mái. Đền thờ Đức Thánh Mẫu Thượng Thiên và là một trong ba ngôi đền thờ Mẫu cổ của thành phố, cùng đền Thượng và đền Ỷ La, được công nhận di tích cấp quốc gia.

Điều làm nên vị trí riêng của Đền Hạ nằm trong một câu chuyện được sách Đại Nam nhất thống chí chép lại. Tương truyền hai công chúa Ngọc Lân và Phương Dung theo xa giá đi xem xét địa phương, đỗ thuyền bên sông Lô; đêm ấy nổi mưa gió, hai nàng bay lên trời. Dân lập đền thờ Phương Dung ở bờ hữu ngạn, chính là Đền Hạ ngày nay, còn đền thờ Ngọc Lân ở bờ bên kia là đền Thượng. Vì thế mỗi năm vào trung tuần tháng Hai âm lịch, kiệu Mẫu từ đền Thượng và đền Ỷ La được rước về Đền Hạ để hợp tế, như một cuộc đoàn tụ của hai chị em. Lễ hội rước Mẫu được khôi phục từ năm 2007 và năm 2017 được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Năm 1738, nơi đây mới là một ngôi miếu nhỏ; đến năm 1918 miếu được xây cất thành ngôi đền như ngày nay, và năm 2018 cả ba cung tiền tế, trung cung, hậu cung được trùng tu, làm mới, khuôn viên mở rộng. Khi đến, bạn hãy dừng lại ở cổng đọc đôi liễn "Lô giang tại kỳ tiền, La sơn tại kỳ hậu", nghĩa là phía trước là sông Lô, phía sau là núi La, rồi nhìn bốn trụ cổng đắp nổi hình phượng, mái đao cong với rồng phượng trên lớp ngói vẩy. Bên trong, gian thờ bố trí theo hình chữ "tam" gồm ba cung, cột kèo và cửa võng chạm đề tài tứ linh, tứ quý; đền còn lưu giữ chuông đồng đúc năm 1759, khánh và ba pho tượng cổ.

Cổng du lịch của tỉnh gợi ý dành khoảng hai giờ cho Đền Hạ. Hãy chuẩn bị cho cảnh đông người nếu đi đầu năm: từ mùng 3 Tết đến hết tháng 3 âm lịch, các đoàn hành hương từ Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Ninh Bình, Phú Thọ… nối nhau đi lễ Mẫu qua chuỗi đền của thành phố, và trong những ngày lễ hội, sân đền là nơi đón các đoàn rước. Phần lớn công trình bạn thấy hôm nay là kết quả của đợt trùng tu năm 2018, nên dấu vết cổ nằm chủ yếu ở hiện vật và câu chuyện hơn là ở kiến trúc.

Đền Hạ là nơi thờ tự đang được người dân thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu hằng ngày, không phải một công trình chỉ để ngắm. Bạn nên ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong gian thờ và hỏi người trông đền trước khi chụp ảnh bên trong. Vào ngày rước Mẫu, Đền Hạ là điểm hợp tế, nên hãy đứng ngoài lối đi của đoàn kiệu và theo hướng dẫn của ban tổ chức.

Đền Hạ hợp với người muốn hiểu tín ngưỡng thờ Mẫu ở Tuyên Quang qua một hành trình ba đền, ghép cùng đền Ỷ La, đền Thượng bên kia sông, Thành Nhà Mạc hay Bảo tàng tỉnh ở gần đó. Nếu bạn tìm không gian tĩnh lặng để ngắm kiến trúc, hãy tránh mùa lễ đầu xuân và chọn một ngày thường trong năm.