Rời trung tâm Hà Giang cũ chừng 23–25 km, qua những cánh rừng, ruộng bậc thang và bản làng của người Tày, Mông, Dao, bạn tới hồ Noong ở xã Phú Linh, một hồ nước tự nhiên trên dãy Tây Côn Lĩnh, nằm quanh chân núi Noong. Hồ hình thành từ hai đầm lầy Pum Áng và Pum Yệu, nước phần lớn đến từ các hang đá nên trong và mát. Người dân gọi hồ là “con mắt của rừng”, vì mặt nước lấp lánh dưới nắng hay trong đêm trăng.

Hồ Noong là hồ đất ngập nước, nên mỗi mùa là một cảnh khác. Từ tháng 4 đến tháng 10, nước dâng, mặt hồ có thể rộng khoảng 80 ha và đi bè, thuyền được; từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, nước rút còn khoảng 20–30 ha, phần đất khô ven bờ được người dân trồng ngô, lạc, đậu, rau và thả trâu bò. Nhịp nước ấy từng gắn với tập quán của cả vùng: trước kia thôn ven hồ quản lý hồ, người dân chỉ đánh bắt vài ngày khi nước gần cạn, bằng nơm, vó, không dùng lưới. Lời tương truyền còn kể dưới lòng hồ có “mỏ cá”, cứ mưa đầu mùa là cá từ đâu tràn về, gầy mỏng như chiếc lá.

Cách ngắm hồ phổ biến hiện nay là đi dạo quanh bờ hoặc ngồi bè gỗ thả trôi trên mặt nước. Năm 2024, mười hai hộ dân ở hai thôn Noong 1 và Noong 2 tự dựng 14 nhà bè lợp lá cọ và tôn để đón khách; tại đây bạn có thể ăn các món dân tộc và món cá đắng, loài cá từng là thương hiệu, đặc sản của xã Phú Linh. Sáng sớm, khi sương và khói bếp từ những nếp nhà sàn quyện vào chân núi, là lúc nhiều người chọn thuê bè ra hồ.

Bạn nên biết trước rằng hồ hôm nay khác với những bức ảnh rừng cây mọc giữa lòng hồ còn được chia sẻ. Từ giữa những năm 2000, lòng hồ được chia thành các ao nuôi cá và phần lớn cây trong lòng hồ không còn; năm 2019 lòng hồ gần như không còn nước. Đến năm 2024, hồ đã tích nước trở lại và dịch vụ dần quay về, nhưng mực nước vẫn phụ thuộc vào mưa. Hồ chưa có vé, giờ mở cửa hay đơn vị quản lý được công bố; bè và ăn uống do hộ dân tự làm, nên hãy hỏi giá trước khi dùng dịch vụ.

Khi đi bè, hãy hỏi người chèo về mực nước và chỗ nên dừng, nhất là sau những trận mưa lớn. Đất ven hồ là ruộng và bãi chăn thả của người dân, vì vậy hãy đi theo lối có sẵn, không giẫm lên hoa màu, và mang rác về để mặt nước giữ được trong.

Hồ Noong hợp với người đang ở khu vực Hà Giang cũ muốn một chặng thong thả gần thành phố: ngồi bè, ăn cá, nhìn đời sống quanh một hồ nước theo mùa. Nếu bạn tìm một khu du lịch có lối đi và dịch vụ tổ chức sẵn, hoặc đến giữa mùa khô, hồ sẽ không như mong đợi; mùa mưa là lúc nên đến, và có thể ghép với Nghĩa trang quốc gia Vị Xuyên ở gần đó.