Vùng hồ Na Hang - Lâm Bình là lòng hồ thủy điện Tuyên Quang trên sông Gâm, cách trung tâm tỉnh (TP Tuyên Quang cũ) hơn 100 km đường bộ, trải qua hai huyện Na Hang và Lâm Bình cũ. Tên xếp hạng của vùng này là danh lam thắng cảnh Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình, di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2018. Cách gọi "khu du lịch sinh thái" là tên thông dụng; tỉnh mới đặt mục tiêu trình quy hoạch khu du lịch vào năm 2027.

Hồ nằm giữa các dãy núi đá vôi; riêng xã Thượng Lâm có hơn 4.000 ha mặt nước. Hai điểm được nhắc nhiều nhất đều ở xã Thượng Lâm: Cọc Vài (Vài Phạ), cột đá tự nhiên cao khoảng 50 m giữa lòng hồ, tên tiếng Tày nghĩa là cọc buộc trâu của chàng khổng lồ Tài Ngào trong truyền thuyết; và thác Khuổi Nhi nhiều tầng, chỉ đến được bằng thuyền.

Cách đi phổ biến là xuống thuyền ở bến Na Hang (gần đập thủy điện) hoặc bến Thượng Lâm. Thuyền đi qua đền Pác Tạ, thác Mơ, Cọc Vài, động Song Long tới Khuổi Nhi, khoảng 1 giờ từ mỗi bến. Ở Khuổi Nhi bạn leo thác, tắm thác, cắm trại; quanh Cọc Vài có kayak. Buổi tối nghỉ ở homestay nhà sàn tại Thượng Lâm, nơi có hát Then, đàn tính.

Từ 01/01/2026, phí tham quan Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang - Lâm Bình là 50.000 đồng/lượt/người theo nghị quyết của tỉnh; tiền thuê thuyền tính riêng và chưa có bảng giá chính thức, nên hỏi tại bến. Chuyến đi hợp nhất khi có 1 - 2 ngày.

Hạn chế cần biết: đường bộ xa, dịch vụ trên hồ phụ thuộc thuyền của các hộ và đơn vị địa phương, và theo cổng thông tin tỉnh năm 2026, biển cảnh báo, áo phao, lan can, quy trình cứu hộ và kỹ năng người lái thuyền vẫn đang cần được chuẩn hóa.

An toàn: mặc áo phao suốt khi ngồi thuyền, không đùa nghịch khi thuyền chạy. Leo Khuổi Nhi cần giày đế chống trơn; đường lên thác có nhiều chỗ chỉ là vết đục vào đá, nước chảy qua; đoạn băng suối lên đỉnh thác nước không sâu nhưng chảy xiết, đi chậm và bám tay vịn.

Cọc Vài là nơi người Tày coi là linh thiêng; khi thuyền dừng, giữ ý tứ, không trèo lên đá hay ném đồ xuống nước. Ở Lâm Bình cũ còn có cộng đồng người Pà Thẻn (thôn Thượng Minh, xã Hồng Quang cũ, nay xã Minh Quang); nghi lễ nhảy lửa của họ theo truyền thống diễn ra từ tháng 10 âm lịch đến tháng Giêng, có dịp được tái hiện cho khách. Xem khi có chương trình công khai, không tự ý vào lễ trong nhà hay trong bản.

Vùng hồ hợp với người thích đi thuyền, tắm thác, ở nhà sàn một hai đêm. Không hợp với người chỉ có nửa ngày hoặc ngại đường xa. Nếu muốn so sánh với một hồ khác giữa núi đá vôi ở vùng Việt Bắc, hồ Ba Bể (Thái Nguyên) là lựa chọn nên tìm hiểu.