Từ trung tâm xã Sủng Là cũ, đi thêm khoảng 4–6 km vào sâu thung lũng là tới thôn Lao Xa, bản của người Mông nằm trên sườn núi đá, trong vùng lõi Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn. Giữa những nếp nhà trình tường lợp ngói âm dương, vài gia đình vẫn kéo bễ, nung bạc, đổ khuôn và gõ đục chạm hoa văn, giữ một nghề mà người Mông Lao Xa đã theo hơn một trăm năm.

Báo chí gọi Lao Xa là cái nôi của nghề chạm bạc người Mông trên cao nguyên đá: từ lâu, người trong vùng muốn đặt một món trang sức bạc ưng ý đều tìm về đây. Lý do nằm ở phong tục. Trang sức bạc là của hồi môn cha mẹ trao con gái khi về nhà chồng, là thứ người Mông đeo trong lễ, tết, đám cưới; mỗi cô dâu đeo một bộ vòng hai chiếc, một chiếc đúc rỗng chạm hoa văn, một chiếc kết từ những móc bạc nhỏ. Vì thế mùa làm bạc bận nhất trùng mùa cưới, từ tháng 10 âm lịch đến ra Tết, khi khách từ Mèo Vạc, Đồng Văn, Quản Bạ về đặt vòng. Nghề chỉ truyền cho con cháu trong nhà, nên số hộ giữ nghề không nhiều: báo chí ghi 3 hộ năm 2016 và 6 hộ, chủ yếu thuộc dòng họ Mua, năm 2021.

Một chiếc vòng đi qua nhiều công đoạn. Bạc, xưa là đồng bạc hoa xòe, nay thường là đồ bạc cũ mua ở các phiên chợ vùng cao, được nung chảy, đổ khuôn, dát mỏng và tạo hình trên đe; người thợ cả dùng bộ đục chạm hoa, lá, bướm lên mặt vòng rồi tu sửa, đánh bóng. Nay một số khâu như cán, đúc, rút bạc có máy hỗ trợ, nhiều máy do chính người thợ tự chế. Đến vào dịp trước và sau Tết, bạn có thể xem thợ làm và nghe giới thiệu các công đoạn tại nhà người làm nghề, chọn nhẫn, lắc tay, lắc chân, vòng cổ bày trên tấm vải lanh trước hiên, hoặc đặt làm, khắc tên theo yêu cầu. Sau đó, dạo một vòng thôn giữa hàng rào đá và những ngôi nhà trình tường khoảng 80 năm tuổi.

Đây là xưởng của các gia đình, không phải điểm trình diễn có lịch cố định: nghề hoạt động khoảng 6 tháng quanh Tết, ngoài mùa đó có thể không gặp lúc thợ đang làm. Chưa có nguồn chính thức công bố giờ đón khách hay phí tham quan; giá trang sức tùy trọng lượng bạc và công chạm, nên hãy hỏi kỹ trước khi đặt. Bản ít dịch vụ, chuyển khoản còn hạn chế, bạn nên mang tiền mặt. Từ thành phố Hà Giang cũ vào Lao Xa khoảng 130 km đường núi; xe máy, ô tô đi được đến bản.

Với người Mông, bạc không chỉ để làm đẹp: theo quan niệm được báo chí ghi lại, bạc là vật liệu thiêng, gắn với việc nhớ về cội nguồn, tổ tiên. Hãy xin phép trước khi chụp ảnh người thợ và người trong nhà, không tự ý cầm vào khuôn, đục hay mẻ bạc đang nung, và tôn trọng việc nghề chỉ truyền trong gia đình, đừng gặng hỏi bí quyết. Mua trực tiếp từ người làm nghề là cách để tiền đến tay chính những gia đình đang giữ nghề.

Lao Xa hợp với người muốn hiểu vì sao bạc quan trọng trong đời sống người Mông, người thích đồ thủ công có nguồn gốc rõ và những ai đi cao nguyên đá muốn dừng ở một bản yên tĩnh; đi vào tháng Giêng, bạn còn gặp đào, lê nở muộn bên hàng rào đá. Nếu cần những điểm đã quen đón khách đông, hãy ghép Lao Xa với Làng văn hóa du lịch Lũng Cẩm Trên và dinh thự họ Vương cùng xã Sà Phìn.