Bỏ qua, đến nội dung chính
Localis

Không gian di sản

Đình thần Nguyễn Trung Trực

Ngôi đình thờ cá Ông của ngư dân Rạch Giá trở thành nơi thờ và đặt mộ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, nơi mở Lễ hội 26–28 tháng 8 âm lịch.

Rạch Giá, An Giang

Câu chuyện

Đình thần Nguyễn Trung Trực nằm ở số 14 đường Nguyễn Công Trứ, phường Rạch Giá (trước là phường Vĩnh Thanh, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang). Đây là nơi thờ chính và nơi đặt mộ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực (1838–1868), người đốt tàu Espérance ở vàm Nhựt Tảo năm 1861, đánh chiếm đồn Kiên Giang năm 1868 và bị quân Pháp xử chém tại Rạch Giá ngày 27/10/1868.

Ngôi đình vốn thờ thần Nam Hải, tức cá Ông, của ngư dân làng Vĩnh Thanh Vân, được vua Tự Đức sắc phong năm 1852. Vì chính quyền Pháp cấm thờ ông, dân làng đặt bài vị ông chung trong đình và cúng vào ngày 26 đến 28 tháng 8 âm lịch, tránh ngày ông bị hành hình. Đình dời về chỗ hiện nay năm 1891 theo hồ sơ di sản (Ban Bảo vệ di tích ghi 1881), mang tên đình thần Nguyễn Trung Trực từ sau năm 1954.

Chánh điện hiện nay xây từ 1964 đến 1970 theo thiết kế của kiến trúc sư Nguyễn Văn Lợi: ba gian, mái ngói âm dương, nóc đắp lưỡng long tranh châu, hai bên là đông lang, tây lang. Theo Ban Bảo vệ di tích, di cốt ông được tìm thấy nhờ chỉ dẫn của nhà văn Sơn Nam; mộ trong khuôn viên đình đặt viên đá đầu tiên ngày 18/10/1986. Ngày 22/3/1988, Bộ Văn hóa công nhận "Mộ và đình Nguyễn Trung Trực" là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia (Quyết định 191/VHQĐ).

Vào đình, bạn thắp hương ở chánh điện, bàn thờ giữa thờ ông, bên hữu thờ Phó cơ Nguyễn Hiền Điều; viếng mộ phía trước tây lang; rồi sang nhà trưng bày thân thế, sự nghiệp khánh thành năm 2013, có mô hình trận đốt tàu Espérance và trận đánh đồn Kiên Giang. Câu đối "Hỏa hồng Nhựt Tảo oanh thiên địa, Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần" của Huỳnh Mẫn Đạt nhắc chính hai trận này.

Lễ hội đình thần Nguyễn Trung Trực diễn ra ngày 26, 27, 28 tháng 8 âm lịch, được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 151/QĐ-BVHTTDL ngày 2/2/2023; năm 2026 rơi vào 6 đến 8/10. Người dân nhiều tỉnh tự góp gạo, củi, công sức nấu cơm chay đãi khách miễn phí; mâm cúng có khoai lang, cua đồng, cá lóc nướng, nhắc thời nghĩa quân gian khổ.

Mặt hạn chế: di tích đón 2 đến 3 triệu lượt khách mỗi năm, ba ngày lễ rất đông, đường quanh đình phải phân luồng. Giờ mở cửa và vé chưa có công bố chính thức; ngày thường có thể gọi Ban Bảo vệ di tích để hỏi trước.

Người dân gọi ông là "Ông Nguyễn" và thờ như một vị thần, nên đây là nơi thờ tự đang hoạt động: mặc kín đáo, giữ trật tự, không chen vào khu tế khi ban tế làm các nghi thượng đại kỳ, phần hương, tế đàn cả, hỏi trước khi chụp bàn thờ hay người đang lễ.

Đình hợp với người muốn hiểu phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ và cách người miền Tây tôn một anh hùng thành thần; thích không khí lễ hội thì đi đúng ba ngày lễ, muốn yên tĩnh thì đi ngày thường. Nơi diễn ra trận đốt tàu là Di tích Vàm Nhựt Tảo, xã Nhựt Tảo, tỉnh Tây Ninh; tư liệu về ông có ở chuyên đề Nguyễn Trung Trực của Bảo tàng tỉnh An Giang cơ sở 1, cùng phường.

Có gì để trải nghiệm

  • Thắp hương tại chánh điện thờ Nguyễn Trung Trực
  • Viếng mộ Nguyễn Trung Trực trong khuôn viên đình
  • Xem nhà trưng bày thân thế, sự nghiệp, mô hình hai trận đánh
  • Dự lễ hội đình 26–28 tháng 8 âm lịch (là người dự lễ)
  • Dùng cơm chay đãi khách miễn phí trong mùa lễ, góp công quả

Từ khóa

  • đình thần
  • di tích quốc gia
  • di sản phi vật thể quốc gia
  • Nguyễn Trung Trực
  • lễ hội
  • Rạch Giá
  • Kiên Giang cũ
  • thờ cá Ông