Thiên nhiên & Mùa
Hang Moso
Cụm hơn 20 hang trong núi đá vôi Mo So ở Kiên Lương, căn cứ cách mạng hai thời kỳ kháng chiến, di tích lịch sử và thắng cảnh quốc gia từ 1995.
Câu chuyện
Mo So là khối núi đá vôi rộng khoảng 23,5 ha ở ấp Ba Núi, cách trung tâm xã Kiên Lương khoảng 3 km, trên đường ra Hà Tiên (còn khoảng 20 km). Theo tiếng Khmer, Mo So nghĩa là núi vôi, đá trắng. Gọi là "hang Moso" nhưng trong núi có hơn 20 hang thông nhau. Khu này được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử và thắng cảnh cấp quốc gia theo Quyết định 188 ngày 13/2/1995.
Theo VietnamPlus, năm 1947 Công binh xưởng 18 của Quân khu 9 được lập trong hang để sửa và sản xuất vũ khí. Sáng 4/3/1951 quân Pháp tấn công; trong trận này anh Thạch Xiêm, một chiến sĩ người Khmer, hy sinh để bảo vệ đồng đội và công binh xưởng. Thời chống Mỹ, từ tháng 7/1969 các cơ quan huyện Hà Tiên chuyển về đây, và Mo So là một điểm trên tuyến đường 1C chuyển vũ khí về U Minh Thượng. Các năm 1969–1970 căn cứ bị bao vây, đánh phá và rải chất hóa học. Các hang mang tên đơn vị từng trú ở đó: Quân y, Kinh Tài, Huyện ủy.
Điểm chính là hang Quân y - Kinh Tài, sâu hơn 100 m, thông lên đỉnh núi theo đường gấp khúc nên có ánh sáng và gió lọt vào; trên vách còn khẩu hiệu bộ đội viết. Trong hang có giếng trời, thạch nhũ như ở hang Hai Vòi Rồng, dòng suối ngầm và vũng nước ngọt quanh năm. Núi có hình vành khăn, giữa là một thung lũng nhỏ bao quanh bởi vách đá. Trước cửa hang Quân y có bia tưởng niệm, khách thường dừng thắp hương. Lối đi đã có đèn, cầu và đường nội bộ.
Nói thẳng về hạn chế: Mo So nằm sát khu công nghiệp. Theo quy hoạch tỉnh phê duyệt năm 2024, phía nam, tây nam khu di tích giáp nhà máy xi măng, phía tây giáp dự án nhiệt điện. Khai thác đá vôi đã lấy đi một phần núi; lãnh đạo huyện nói với SGGP năm 2022 rằng Mo So "giữ lại được một nửa". Năm 2014, Sở Văn hóa Kiên Giang thừa nhận khói bụi, tiếng ồn, rung chấn ảnh hưởng tới di tích. Quy hoạch 136 ha giai đoạn 2024–2030 đang được triển khai.
Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức, bạn nên hỏi UBND xã Kiên Lương hoặc tại chỗ. Trong hang có đoạn tối, nền đá ẩm, có nước chảy; mang giày đế bám, đèn pin, đi theo lối đã có đèn và cầu, không tự vào ngách chưa có lối. Đi cùng người địa phương rành đường là cách an toàn hơn.
Đây là nơi nhiều người đã hy sinh, có người vẫn chưa tìm được hài cốt. Bàn thờ bên vách núi do người dân lập sau khi phát hiện hài cốt liệt sĩ. Giữ giọng nhỏ, không ngồi lên bia, không viết vẽ lên vách hang, không đùa giỡn ở nơi tưởng niệm. Dịp 27/7, xã tổ chức lễ tưởng niệm và cầu siêu tại bia trong khu di tích.
Mo So hợp với người quan tâm lịch sử kháng chiến vùng Hà Tiên, Kiên Lương, đoàn học sinh, và người thích hang đá vôi có giếng trời. Không hợp với người sợ không gian tối, người đi lại khó. Kết hợp với hòn Phụ Tử và chùa Hang trên cùng cung đường; muốn hang động gắn truyện dân gian hơn là chiến tranh, hãy lên Thạch Động ở Hà Tiên.
Có gì để trải nghiệm
- Tham quan hang Quân y - Kinh Tài và các hang trong núi Mo So
- Thắp hương ở Bia tưởng niệm liệt sĩ trước hang Quân y
- Xem giếng trời, thạch nhũ, suối ngầm theo lối có đèn
- Tìm hiểu Công binh xưởng 18 và căn cứ Huyện ủy Hà Tiên
Từ khóa