Khu di tích Óc Eo - Ba Thê nằm quanh núi Ba Thê và cánh đồng Óc Eo, nay thuộc xã Óc Eo, tỉnh An Giang (trước tháng 7/2025 là thị trấn Óc Eo và xã Vọng Thê, huyện Thoại Sơn). Văn hóa Óc Eo, gắn với vương quốc Phù Nam ở Nam Bộ khoảng thế kỷ I đến VII, mang tên theo chính cánh đồng này.

Năm 1879, những cổ vật đầu tiên được bác sĩ A. Corre thông báo. Từ năm 1937, nhà khảo cổ người Pháp L. Malleret khảo sát vùng Ba Thê, dùng ảnh chụp từ máy bay để nhận ra dấu vết một thành phố cổ; tên "văn hóa Óc Eo" lấy theo gò Óc Eo, công bố năm 1942, và năm 1944 ông khai quật tại đây. Hiện vật tìm được cho thấy một đô thị, thương cảng có quan hệ với Ấn Độ, thế giới Địa Trung Hải và Trung Hoa, nơi Phật giáo và Hindu giáo cùng tồn tại.

Khu di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, vào Danh sách dự kiến Di sản thế giới của UNESCO năm 2022. Hồ sơ đề cử chính thức gồm 16 di tích thành phần, thuộc bốn khu Núi Ba Thê, Đô thị Óc Eo, Giồng Xoài và Nền Chùa; đoàn chuyên gia ICOMOS được lên lịch khảo sát thực địa trong tháng 8/2026, tỉnh hướng tới việc ghi danh năm 2027. Tức là đến nay Óc Eo - Ba Thê chưa phải Di sản thế giới.

Đừng hình dung một quần thể đền tháp đứng sừng sững. Thứ bạn xem là nền móng gạch đá đã khai quật, nằm rải trên các gò giữa ruộng và quanh chân núi. Chuẩn bị cho đợt thẩm định, tỉnh làm mái che cho 6 di tích, lấp lại 10 di tích sau khai quật để bảo vệ và lắp bảng giới thiệu song ngữ Việt - Anh. Nên bắt đầu ở Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo, rồi đi chùa Linh Sơn dưới chân núi Ba Thê, nơi còn tượng thần Vishnu và hai bia đá, sau đó ra các gò đã được tu bổ, có bảng thuyết minh, như gò Cây Thị B.

Hạn chế nói thẳng: các điểm nằm rải trên diện tích hơn 400 ha, giữa ruộng và quanh chân núi, nên cần xe riêng để đi giữa các gò, và phần lớn thời gian bạn ở ngoài trời. Giờ mở cửa, vé tham quan chưa có công bố chính thức, nên hỏi Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo trước khi đi. Không bước lên nền móng, không nhặt mảnh gốm, hạt chuỗi hay bất cứ thứ gì trên gò: đây là di tích khảo cổ đang được bảo vệ. Chùa Linh Sơn là nơi thờ tự, nên ăn mặc kín đáo và giữ yên lặng.

Muốn xem bảo vật, bạn phải đi thêm. Theo Cổng thông tin tỉnh (7/2025), An Giang có 10 hiện vật văn hóa Óc Eo là bảo vật quốc gia: 6 ở Bảo tàng An Giang tại Long Xuyên và 4 do Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo lưu giữ.

Óc Eo hợp với người mê khảo cổ và lịch sử Đông Nam Á cổ. Người chỉ muốn chụp ảnh công trình sẽ thấy ít thứ để xem. Nếu đang ở Cần Thơ, khu di tích Nhơn Thành rộng 56 ha, nơi tìm được 4 bảo vật quốc gia hiện trưng bày ở Bảo tàng thành phố Cần Thơ, là một lựa chọn khác gần hơn.