Bảo tàng Hà Tĩnh là bảo tàng cấp tỉnh, trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đặt ở phường Thành Sen. Điều nên biết trước khi tìm đến: bảo tàng chưa có nhà trưng bày cố định. Từ năm 2018, đơn vị dùng chung một phần tòa nhà Thư viện tỉnh với 750 m², trong đó chỉ khoảng 250 m² là kho hiện vật.

Bảo tàng được thành lập năm 1992 và suốt 27 năm đặt tại Khu lưu niệm Bác Hồ về thăm Hà Tĩnh, trên diện tích 500 m². Dù chỗ ở chật, kho hiện vật đã lên hơn 13.400 món: gốm men ngọc thời Lý, Trần, gốm hoa lam Chu Đậu, tiền cổ, hiện vật khảo cổ từ các di chỉ Thạch Lạc, Bãi Cọi, Phôi Phối, cờ búa liềm và tư liệu của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, hiện vật hai cuộc kháng chiến.

Đáng xem nhất là ba khẩu thần công bằng đồng mang tên Bảo quốc An dân Đại tướng quân, đúc năm 1821 dưới triều Nguyễn. Tháng 8/2003, ngư dân Hà Tĩnh vớt được chúng từ một con tàu đắm gần đảo Mắt, cách Cửa Hội khoảng 35 km về phía đông; cán bộ bảo tàng mất cả tháng thuyết phục để ngư dân giao nộp thay vì bán cho người buôn đồ cổ. Mỗi khẩu có quai hình đầu rồng, thân phủ hoa văn cúc dây, rồng chầu mặt nguyệt, và khắc chữ Hán ghi tên, niên đại, người đúc, kích thước, trọng lượng. Bộ súng được công nhận bảo vật quốc gia tháng 12/2013.

Bảo vật thứ hai là chuông chùa Rối, đúc bằng đồng thời Trần, thế kỷ XIV, cao 115 cm, đường kính miệng 65 cm, quai hình rồng. Chuông được phát hiện năm 1989 ở chùa Rối, xã Cẩm Thịnh cũ, đến năm 2019 mới về bảo tàng, và được công nhận bảo vật quốc gia ngày 30/1/2023. Trên thân chuông khắc bài thơ thất ngôn tứ tuyệt của Phạm Sư Mạnh.

Vì thiếu phòng trưng bày thường xuyên, công chúng chủ yếu gặp hiện vật qua các trưng bày chuyên đề và triển lãm lưu động; bảo tàng tổ chức 17 cuộc trong 5 năm tính đến tháng 8/2025. Chuyên đề "Bãi Cọi - nơi gặp gỡ các nền văn hóa" mở từ 15/3 đến 10/9/2025 với hơn 100 hiện vật mang đặc trưng Đông Sơn và Sa Huỳnh. Bạn nên hỏi trước xem bảo tàng đang trưng bày gì; giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Một tòa bảo tàng mới đã khởi công ngày 19/12/2025 trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, cũng ở phường Thành Sen: khu đất gần 2,3 ha, nhà 4 tầng, gần 13.000 m² sàn, vốn 305 tỷ đồng. Đầu tháng 10/2026 công trình vẫn đang thi công. Từ tháng 5/2026, Bảo tàng Hà Tĩnh còn quản lý cả ba khu di tích Nguyễn Du, Trần Phú và Hà Huy Tập.

Nơi này hợp với người quan tâm khảo cổ, cổ vật và lịch sử Hà Tĩnh, nhất là khi có chuyên đề đang mở. Nếu bạn muốn một buổi tham quan trọn vẹn có thuyết minh ngay bây giờ, Khu lưu niệm Nguyễn Du ở xã Tiên Điền là lựa chọn chắc chắn hơn.