Chùa Am, tên chữ Diên Quang tự, nằm lưng chừng núi Am, nhìn ra sông Ngàn Sâu cách chừng 1 km, nay thuộc xã Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Điều làm chùa khác các ngôi chùa trong vùng là người dựng chùa: một hoàng hậu nhà Trần, về sau là mẹ vợ vua Lê Thái Tổ, và ba thế hệ phụ nữ trong hoàng tộc đã tu ở đây.

Chùa được dựng vào đầu thế kỷ XV. Hoàng hậu Bạch Ngọc, vợ vua Trần Duệ Tông, khi nhà Trần mất ngôi đã đưa con gái là công chúa Huy Chân cùng gia nhân vào xứ Nghệ, chiêu mộ dân nghèo khai hoang, lập nên nhiều làng với khoảng 4.000 mẫu ruộng. Khi nghĩa quân Lam Sơn tiến vào, bà hiến lương thực, của cải cho cuộc kháng chiến. Thắng giặc Minh, bà từ chối bổng lộc, về chùa Am tu hành; công chúa Huy Chân rồi cháu ngoại là Trang Từ cũng lần lượt về tu cùng. Bà mất ngày 22 tháng 6 âm lịch, khoảng niên hiệu Hồng Đức.

Từ cổng tam quan, bạn đi qua nhiều tầng bậc cấp thoai thoải theo sườn dốc, cứ vài chục bậc lại có một khoảng sân để nghỉ, ngang qua khu tháp mộ dưới tán cây cổ thụ. Điện thờ chính là ngôi chùa gốc: bảy gian hai hồi, 60 cột gỗ mít, mười hai mái lợp ngói âm dương, bố cục chữ Công. Nhìn từ hai bên, các lớp mái chồng lên nhau gợi hình thuyền Bát Nhã, con thuyền trí tuệ chở chúng sinh qua biển khổ theo quan niệm nhà Phật.

Chính điện thờ Phật Thích Ca, Phật A Di Đà và các vị Bồ tát; một bên đặt tượng Hoàng hậu Bạch Ngọc bằng đồng trong khám gỗ sơn son thếp vàng. Bên cạnh là điện thờ Phật Dược Sư và điện thờ hoàng hậu, công chúa. Phía trên là nhà thờ Tổ. Bốn ngôi tháp giữ xá lị của mười vị tổ sư từng trụ trì, cùng bức bình phong và bàn tế thiên là những hạng mục gốc còn lại. Sau chùa có lối mòn lên núi, nơi có những phiến đá giống hình người đang lạy, dân gọi là "Bái Phật tảng".

Chùa được xếp hạng di tích quốc gia ngày 13/2/1995. Cần nói rõ: chùa từng hoang phế một thời gian dài và chỉ được trùng tu lớn từ đầu những năm 2010, nên bên cạnh bộ khung cổ có nhiều công trình mới.

Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức. Chùa đông vào lễ giỗ hoàng hậu ngày 22 tháng 6 âm lịch, rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy và dịp Tết. Phần lớn công trình bằng gỗ và chùa nằm giữa rừng trên sườn núi, nên chỉ thắp hương, hóa vàng ở nơi quy định.

Chùa hợp với người thích kiến trúc gỗ và người muốn nghe câu chuyện về những người phụ nữ mở đất thời Trần, Lê. Người ngại leo bậc dốc nên cân nhắc. Nếu bạn quan tâm lịch sử cách mạng hơn, Khu lưu niệm Tổng Bí thư Trần Phú cũng ở xã Đức Thọ.