Chùa Hương Tích nằm lưng chừng đỉnh Hương Tích của dãy Hồng Lĩnh, ở độ cao khoảng 650 m, nay thuộc xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Người xưa gọi nơi này là "Hoan Châu đệ nhất danh lam", tức ngôi chùa đứng đầu xứ Nghệ. Người trong vùng quen gọi là chùa Hương, chùa Thơm.

Các nguồn đều ghi chùa có từ thời Trần, khoảng thế kỷ XIII đến XIV, nhưng phật phả và bia ký không còn nên không ai biết năm dựng chính xác. Năm 1885 chùa cháy gần hết; đến năm 1901, Tổng đốc An Tĩnh Đào Tấn, cũng là nhà soạn tuồng, đứng ra vận động dựng lại. Phần lớn kiến trúc bạn thấy hôm nay là từ lần dựng lại ấy và các đợt tu bổ sau.

Chùa gắn với tích công chúa Diệu Thiện, con vua Trang Vương nước Sở, bỏ cung đi tu rồi lập am ở động Hương Tích, hiến mắt và tay cứu cha, về sau hóa thành Quan Âm nghìn mắt nghìn tay. Đây là truyền thuyết, và am Thánh Mẫu phía trên chùa được coi là nơi bà đắc đạo.

Từ khu đón tiếp dưới chân núi, bạn qua cổng soát vé rồi chọn một trong ba cách lên. Nhanh nhất là đi xe điện tới ga miếu Cô rồi lên cáp treo dài chừng 900 m đến 1 km, mất 5 đến 7 phút. Cách thứ hai là xuống thuyền qua hồ Nhà Đường khoảng 1,5 km tới miếu Cô rồi đi cáp treo hoặc leo tiếp. Cách thứ ba là đi bộ khoảng 3 km đường núi với hàng nghìn bậc đá, mất ba bốn tiếng. Trên chùa có thượng điện xây đá, mái ngói âm dương, phía sau là động Hương Tích; cung Tam Bảo đặt 54 pho tượng gỗ, cùng tượng đồng và chuông đồng cổ.

Nói thẳng: đây là một khu du lịch có tổ chức, có bán vé, hàng quán và điểm chụp ảnh, và rất đông vào đầu xuân. Riêng từ Tết đến ngày 13 tháng Giêng năm 2026 đã có hơn 51.000 lượt người. Lễ khai hội năm 2024 và năm 2026 đều mở ngày mồng 6 tháng Giêng, còn chính lễ là ngày 18 tháng 2 âm lịch. Muốn yên tĩnh, bạn nên đi ngoài quãng đó.

Giá vé vào cổng, xe điện, cáp treo và thuyền thay đổi theo năm, bạn hỏi tại quầy vé. Có ngày trên núi mưa nặng hạt hơn dưới chân núi, bậc đá trơn, nên mang áo mưa và giày bám. Chùa nằm giữa rừng phòng hộ, vì thế chỉ thắp hương và hóa vàng ở nơi quy định.

Bên phải thượng điện có tượng hổ đá; một số người xoa dầu lên tượng để cầu khỏi bệnh, việc này cơ quan chức năng đã nói là không có căn cứ, bạn không cần làm theo. Nghi lễ ở chùa do sư thầy thực hiện.

Chùa hợp với người đi lễ đầu năm, người thích leo núi vừa sức và gia đình có người lớn tuổi nhờ có cáp treo. Nếu bạn muốn một ngôi chùa khác cũng trên dãy Hồng Lĩnh, chùa Thiên Tượng ở phường Bắc Hồng Lĩnh từng được gọi là "Hoan Châu đệ nhị danh thắng".